Leo Lastimosa's Cebuano Columns

Arangkada of Leo Lastimosa for May 17, 2010

2010-05-16T01:54:00.001-07:00

Taphawng mga pasangil

Human pasidunggi ang labing unang nasudnong automated nga piniliay niadtong Lunes nga maoy usa sa labing ligdong nga piniliay sa kasaysayan, inanay nga nitumaw ang sibaw nga mga pasangil sa pagpanikas:

· Mga dumadapig ni Compostela Mayor Richie Wagas nipasangil nga gitapok ang PCOS machines sa beach resort ni Mayor-elect Joel Quinio;

· Election returns (ERs) sa basurahan sa Cagayan de Oro;

· Kampo ni kanhi presidente Joseph Estrada niangkon nga gitanyagan silag compact flash (CF) cards nga balor og P30 milyones matag usa pila ka adlaw sa wa pang piniliay; ug

· Si Gobernador Gwen Garcia nipasangil nga nagkasukwahi ang ihap sa PCOS machines ug sa random manual audit sa pipila ka presinto sa Sugbo.

-o0o-

Seryuso ang mga pasangil. Apan nganong, gawas sa pipila ka dumadapig ni Wagas nga nagtapok sa tugkaran sa munisipyo sa Compostela, wa man magbaha ang mga botante sa kadalanan pagtunglo sa nabutyag nga pagbudhi sa ilang kabubut-on?

Kay mas abunda ang ebidensiya nga ligdong ang piniliay. Ang pipila ka kasaypanan nga nabutyag nanukad sa kakuwang og kasayuran sa mga tagduma sa piniliay sa bag-ong teknolohiya, di sa lapad nga maniobra pagtikas sa piniliay. Gawas pa, ang mga namasangil way napakita nga mas klarong ebidensiya. Gawas sa nagbuntaog nga mga timaan sa naandan nga pagdumili pagdawat sa ilang kapildehan. O sa pagdumili pagdawat sa nihiyos pag-ayo nilang labaw.

-o0o-

Gawas pa, lisod tuohan ang mga pasangil nga gigamit ang PCOS machines pagpanikas tungod sa daghang panagang nga gigamit sa bag-ong teknolohiya pagpanalipod sa kaligdong sa piniliay:

· Di na mahinungdanon bisan asa pa gipamutang ang PCOS machines, bisan gibugha pa sila o gitagoan lang, kon naka-transmit na sa resulta sa piniliay, bisan kon wa pang ka-transmit, nakapatik na og daghang kopya sa ERs nga gikuptan na karon sa daghang partido, apil na sa mga namasangil; ug

· Ang ERs nga nakit-an sa basurahan sa Cagayan de Oro napamatud-an nga duplicate copies sa samang ERs nga gihuptan sa ubang politikanhong mga partido.

-o0o-

Hangtod sa akong pagsuwat ini, wa pang kapakita og ebidensiya si Estrada sa giingong pagpamaligya sa gi-reconfigure nga CF cards. Apan wa katabang sa iyang kawsa ang dason nga pasangil ni Senador Jamby Madrigal nga ang gimaniobra nga CF cards mahimong maoy hinungdan nga mas daghan og boto kay niya ang na-disqualify nang si Vetellano Acosta.

Laing bug-at nga bagahe sa pasangil ni Estrada mao nga giluwatan ni niya samtang nagkadako nang iyang biya ni Senador Noynoy Aquino sa iskutenyo sa PPCRV ug Comelec. Ug bisan unsaon og tuali ug tuwad ni Estrada, lisod tuohan nga motugot ang Comelec nga maniobrahon ang piniliay sa labing higpit ug gikasilagan nga kaatbang ni Pres. Arroyo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 11, 2010

2010-05-10T01:07:00.000-07:00

Mga bayani sa piniliay

Sa ilang kaikag pagkumbinser sa madudahong mga politiko mahitungod sa katakos sa PCOS machines ug sa bag-ong teknolohiya pag-iskutenyo sa mga boto, ang kadagkoan sa Comelec nakalimot pag-andam sa mga magtutudlo unsaon pagpahapsay ang dagan sa piniliay kon dasmagan na sila og kaliboan ka mga botante nga di mahitabong mapahiluna sa hagip-ot, gubaon ug alimuot nga classrooms sa atong mga tulonghaang publiko.

Kon kinsa may mga nagpasiugda sa time and motion study sa Comelec nga nipasalig nga makabotar ang usa ka libo ka mga botante sa usa lang ka presinto sud lang sa 11 ka takna, angayng bitayon. Ang kaguliyang sa piniliay maoy labing dakong sagpa sa ilang pangangkon.

-o0o-

Sa akong pagsaksi sa testing ug sealing sa PCOS machines sa Abellana National School niadtong Dominggo, bisperas sa piniliay, nabalaka na kong daan nga nagtan-aw sa kahagip-ot sa classrooms ug hallways. Inay buwagon ang mga presinto, gisikit pa gyod. Kon napu ray makasud sa presinto ug 20 ray makalingkod sa holding rooms, asa man intawon ipahimutang ang mas daghan nga maghuwat? Apan ang akong panagana natabonan sa pagsaulog sa mga sakop sa board of election inspectors (BEIs) dihang ilang napamatud-an nga makabasa diay sa mga balota ang PCOS.

Pag-abot nako sa Abellana pasado alas-6 gahapon sa buntag, akong nasaksihan ang inanay nga pagkatinuod sa tanan nakong kahadlok. Nga mao say nahitabo sa tibuok Sugbo ug tibuok nasud.

-o0o-

Ang labing klarong sulbad sa suliran mao ang pagpamalit og dugang PCOS machines, o mas moderno ug mas kasaligan nga mga makina, sa sunod nga mga piniliay. Ang hinungdan nga gilumpong ang 1,000 ka mga botante sa usa lang ka presinto mao ang pait nga kamatuoran nga 82,000 ra ka PCOS ang mapalit sa P7.2 bilyones nga gigahin sa Kongreso alang sa automation sa piniliay.

Kon doblehon ang gidaghanon sa PCOS machines, aron 500 na lay magpunsisok sa matag presinto, kinahanglan tang moggahin og laing P7.2 bilyones. O tingali makakita na tag mas barato ug maayong mga makina, salamat sa way kinutobang pagdis-og sa teknolohiya.

-o0o-

Ang paglugway sa Comelec hangtod sa alas-7 sa gabii mahimong hangpon sa mga botante nga determinadong mosalmot sa makasaysayanon nga labing unang nasudnong automated nga piniliay. Mahimo sab nga magmingaw kon paundayonan sa mga botante ang ilang panluod sa bag-ong sistema sa piniliay nga gipakaingon og mohimong mas sayon apan nilisudlisod na man hinuon sa paggamit sa ilang katungod pagpili.

Di hinuon angayng kalimtan nga, taliwa sa nasudnong kalangay, may mga sakop sa BEIs nga mas takos kay sa uban sa pagpaspas sa piniliay ug may mga botante nga wa mopaundayon sa mas makaiibog nga awhag sa pagbagulbol, hinunoa nitun sa ilang dila ug mapailubong nagpaabot sa ilang nasiyam-siyaman nga kahigayonan pagpili. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 10, 2010

2010-05-09T00:08:00.001-07:00

Andam sa piniliay

Abellana National School—Dul-an sa 17,000 ka mga botante ang magpanon paingon dinhi tibuok adlaw karong adlawa pagsalmot sa makasaysayanon nga labing unang nasudnong automated nga piniliay. Gibahin sila sa 17 ka mga presinto nga pulos dunay tagsa ka PCOS machine ug tagsa ka compact flash cards.

Kon way kakulian, mangabli ang mga presinto sa alas-7 karong buntag, mahuman ang botasyon sa wa pay alas-6 sa gabii, maka-transmit dayon ang tanang presinto sa resulta sa piniliay sud lang sa lima ka gutlo, ug mahibaw-an na kinsay bag-ong mayor, bise mayor, mga kongresista ug mga konsehal sa Dakbayan sa Sugbo sa wa pay alas-8 karong gabii.

-o0o-

Wa matinuod ang labing dagkong kahadlok sa nagpakabana nga mga sektor atol sa tibuok adlaw nga pagsuway ug pagselyo sa PCOS machines dinhi tibuok adlaw gahapon. Nakabasa nang mga makina sa tanang gilawog nga sample ballots. Ang ihap sa PCOS nitakdo sa manumano nga ihap sa Board of Election Inspectors (BEIs).

Sa usa ka presinto, gipalihug sa BEI ang representante sa C-Cimpel sa pagtuyo pagtuldok lang sa mga oval sa iyang balota. Tuod man, ang makina niluwa sa balota ug nireklamo sa "inadequate markings." Watcher sa Kusog nituyo pagsobra og taptap sa ovals sa pagka konsehal. Giluwa sang balota ug giingnan nga nag-"overvote" siya. Ang mga nagtinarung gyod pagmarka sa mga balota gipahalipayan og "Congratulations!"

-o0o-

Tungod sa kakuwang sa giya gikan sa Comelec ug Smartmatic, pipila ka BEIs nahiagom sa mosunod nga kasaypanan:

· Namarkahan nang tanang napu ka sample ballots una nabasahi sa BEI chairman ang bag-ong lagda nga paunhan diayg hungit og blangkong balota ang PCOS;

· Naggamit na sa BEI ang thermal paper nga may selyo sa Comelec ug nga maoy gamiton sa adlaw sa piniliay una nakit-i ang pakapin nga lukot sa yanong papel alang sa mock elections; ug

· Nalangay pagsugod bisag pila na ka takna nga nagpaabot ang mga sakop sa BEIs ug mga representante sa C-Cimpel kay gipaabot pang wa gyod pakita nga mga representante sa BOPK ug Kusug.

-o0o-

Matag human og selyo sa PCOS machine, namakpak sa kahinangop ang mga sakop sa BEIs ug mga watchers. Di lang tungod kay makapahuway na sila ug makapangandam sa adlaw sa piniliay. Kon dili tungod sa pagkatuman sa ilang pangandoy nga di mahugno ang kaligdong sa piniliay sa bag-ong teknolohiya sa piniliay.

Nabalaka hinuon kong maghuot pag-ayong mga botante tungod sa kahuot sa classrooms ug hallways dinhi. Mas maayong mosayo aron di matanggong sa way kinutobang pila. Palihug pagda og pandong aron di maluto sa huwaw. Ug ayaw kalimot pagda og tubig ug pagkaon aron nga di uhawon ni gutumon kon simbako malangay sa pagbotar. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 9, 2010

2010-05-08T01:49:00.001-07:00

Kinsay imong pillion?

Kon wa ka pang kapili og gobernador sa umaabot nga piniliay, hinaot nga makatabang ang pagtubag sa mosunod nga mga pangutana:

· Kinsa man ang mas angayng pilion, ang nisaad pag-alagad sa Sugbo o ang wa nay pupanagana nga nipakita sa tanang hingtungdan nga siya ang tag-iya sa Sugbo?

· Kinsa man ang mas angayng saligan, ang nipasalig nga susihon ang tanang kadudahang mga transaksiyon nga gisudlan sa Kapitolyo o ang nagpasiugda sa nangalisbo nga mga transaksiyon?

-o0o-

· Kinsa may mas maayo nga padumalahon sa Kapitolyo, ang nanumpa nga di itudlo si bisan kinsa niyang kadugo sa bisan unsang katungdanan o ang way kukaikog nga nipahimutang sa iyang kaparyentihan sa labing mahinungdanan nga mga posisyon?

· Kinsa man ang labing takos nga mangu sa mga Sugbuanon, ang nisaad nga di butangan og karatula sa iyang ngan ug hulagway ang mga proyekto sa Kapitolyo o ang nagtuo nga siya ang dagway sa Sugbo nga kinahanglang malukop sa iyang hulagway sa tanang suok ug kalihokan sa lalawigan, apil nang piyesta sa mga kabayo, ug nanghatag pa gani og P1 milyon aron lang maggukud-gukod ang mga maniniyot niya?

· Kinsa man ang labing haom nga tamdanan sa mga Sugbuanon, ang usa ka matinahurong anak o ang anak nga morang nakalimot diin siya gikan ug siyagitan ug ilogan lag mikropono ang iyang amahan atubangan sa daghang katawhan?

-o0o-

· Kinsa man ang tinuod nga nahigugma sa mga Sugbuanon, ang nipasalig paghaw-as sa labing kabos nga mga Sugbuanon gikan sa katimawa o ang way kukaluoy nga nangolekta nila og P5 matag sud nila sa terminal aron lang intawon makapauli sa ilang kalungsoran?

· Kinsa man ang mas ligdong nga moduma sa buhis sa mga Sugbuanon, ang sakop sa banay nga wa mahilambigit og bisan unsang eskandalo o ang utok sa pagpalit og dul-an sa P100 milyones nga luna nga naa pa ilawom sa dagat ug pagtukod og dul-an sa P1 bilyon nga CICC nga wa kapusli?

-o0o-

· Kinsa man ang mas kasaligan nga magbalantay sa panudlanan sa mga Sugbuanon, ang nisaad paghatag og kuwentada hangtod sa kataposang usa ka dako sa buhis nga maggasto o ang nanghudlat sa Visayas Ombudsman ug nanggukod ni bisan kinsa nga nangahas pagsusi giunsa paggasto ang kuwarta nga di iya?

Kinsa man ang tinuod nga garbo sa Sugbo, ang sakop sa banay nga nakahatag sa mga Sugbuanon og nasudnon ug kalibotanong kadungganan sud na sa daghang katuigan o ang nagtuo nga siyay labing mahinungdanon sa tanang mga linalang nga kinahanglan siyang sugaton bisan asa moadto ug kinahanglang hunungon ang nakasugod nang programa aron ipatokar ang iyang kinaham nga awit inig sud na niya? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 8, 2010

2010-05-07T01:52:00.001-07:00

Tabang inay tulisok

Kon matuman ang tanang pasalig sa Comelec ug Smartmatic, mataod nang tanang compact flash cards, masuwayan, makapasar ug maselyohan nang tanang PCOS machines ug matugyan na ngadto sa mga board of election inspectors (BEIs) sa mga tulonghaan dinhi sa Sugbo. Kon may kakulian nga motumaw karong adlawa, matambalan pa ugma o bisan sa adlaw na sa piniliay.

Sa ato pa, makasugod ang piniliay sa alas-7 sa buntag karong Lunes, kapahimuslan sa mga botante ang kasayon sa pagpili ginamit ang bag-ong teknolohiya, mahuman silag botar sa alas-6 sa gabii, kasugdan dayon ang iskutenyo, ma-transmit dayon ang resulta ug maproklamar ang mga mananaog sa lokal nga piniliay sa wa pay alas-8 sa gabii ug sa nasudnong piniliay sud lang sa duha ka adlaw.

-o0o-

Apan kon wa pa nato masaksihi ang labing dakong bulilyaso sa piniliay, malangay ang pag-abot ug pagtaod sa flash cards, di dayon masuwayan ug maselyohan ang PCOS machines, mauswag ang pagpangabli sa mga presinto, mas daghang botante ang di kabotar ug lawom nang takna sa gabii makasugod ang iskutenyo.

Malangay na, mabulilyaso pa gyod ang transmission sa resulta, siyam-siyaman una moabot sa servers sa Comelec, maapsan na lang sa random manual audit nga ipahigayon sa 45 ka mga presinto sa siyam ka mga distrito sa Sugbo, nga ang sangpotanan dako kaayo og kalainan sa mga boto nga naihap sa PCOS machines.

-o0o-

Kon magmalampuson ang piniliay, malipayon ang tanang hingtungdan, pasidunggan sa mga botante ang automation, makalimtan ang mga atraso sa Comelec ug Smartmatic, ug mahimong ang kasilotan mao rang responsable sa orihinal nga configuration sa flash cards ug sa nag-ambihas nga security marks nga motino nga iluwa sa PCOS ang pekeng mga balota.

Apan kon magkayamukat ang piniliay, segurong bitayon ang kadagkoan sa Comelec ug Smartmatic. Gawas lang nga sa di pa na mahitabo, moalsa ang katawhan, magkaguliyang ang nasud, magkadugo ang kadalanan ug manguros na lang tang daan sa mosunod nga katalagman.

-o0o-

Ang maayong balita mao nga di pa uwahi ang tanan paghingpit sa pagpangandam alang sa piniliay. Bisan nalangay og usa ka adlaw, may igo pang higayon sa pagsuway ug pagselyo sa PCOS machines. Ug ang tanang pagduda sa kaligdong sa bag-ong teknolohiya matubag pinaagi sa pagpakabana sa BEIs, politikanhong mga partido, C-Cimpel, media ug ubang nagpakabana nga mga sektor.

Maong mahimo ba nga, inay manulisok ug mopabaha na og way kinutoban nga mga pasangil batok sa Comelec, Smartmatic ug ubang tagduma sa piniliay, magsugod na ta pagpangita og mga paagi pagtabang nga magmalampuson ang labing unang automated nga eleksiyon? Kon hangtod karon naglibog pa unsay mahimo, di makadaot kon sundon ang tambag ni Arsobispo Ricardo Kardinal Vidal. Nga mangaliya nga mapatigbabaw ang tinuorayng kabubut-on sa katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 6, 2010

2010-05-05T01:59:00.000-07:00

` Patara nga polis

Mga dumadapig ni Mandaue City Vice Mayor Carlo Fortuna wa mangatug niadtong Martes sa gabii. Sakay sa ilang multicab, namutang sila og posters sa labing dagkong kadalanan sa Mandaue. Pagka alas-dos sa kadlawon sa Miyerkules, gisubay pagbalik ang ilang trabaho. Labihang kuganga nila pagkakita nga gitaptapan nang tanan nilang napapilit nga posters.

Apan mas dakong problema ang nagpaabot nila sa Maguikay. Pagtungod sa simbahan sa Holy Family, gibabagan sila sa napu ka armadong mga tawo nga sakay sa usa ka multicab, awto ug motorsiklo. Pipila nila gibunalan og baseball bat, ang labing gamay nilang kauban gihapak og pistola ug nagisi ang aping ug ang laing kauban nga nakadagan gipabuthan.

-o0o-

Ang tanang kasayuran sa insidente nakuha nako gikan ni Fortuna ug sa iyang mga dumadapig. Mahimo untang isalikway nga tumu-tumo lang bunga sa kainit sa nagpadayong kampanya. Apan gida ni Fortuna sa DYAB Abante Bisaya ang iyang mga sakop nga nasamdan ug nangabun-og.

Usa nila, nga nihangyo nga ilhon sa ngan nga Bogart, nitug-an nga nakit-an niya si Baludong Cortes, igsuon ni Mandaue City Mayor Jonas Cortes nga nidagan pagka kongresista sa ikaunom nga distrito, nga maoy nangu sa armadong mga tawo. Matod niya nabantang ang nawong ni Baludong sa wa pa magsul-ob og bonnet ug magsugod pagpanghasi nila. Gipanghimakak dayon sa mga suod ni Baludong ang labing bag-ong pasangil batok niya.

-o0o-

Bisan mokiha pa si Fortuna, mahimong liwas na sa piniliay ang tinuod nga nahitabo. Apan ang kalbaryo nga nahiagoman sa mga biktima dihang nidangop sila sa kapolisan sa Mandaue amo nang napamatud-an.

Naghukas ang polis nga ilang naabtan sa presinto sa Casuntingan, nga duol ra sa nahitaboan. Ang polis igo lang nangutana unsay ilang tuyo. Wa mopakita og kasibot pagsusi. Wa gani mangutana sa ilang mga ngan. Dihang giawhag sa mga biktima nga kuyogan sila pagsikop sa armadong mga tawo, nibalibad ang polis nga wa silay sakyanan.

-o0o-

Nga nakapaulbo ni Sr. Supt. Noel Guillamac, bag-ong hepe sa Mandaue City Police Office. Matod ni Guillamac kon gi-aksiyonan pa lang unta dayon sa polis ang alarma dako ang kahigayonan nga masikop ang armadong mga tawo.

Gipasabot ni Guillamac nga tungod sa nagsingabot nga piniliay nag-checkpoint sila 24 oras matag adlaw ug pito ka adlaw matag semana. Gawas nga may mga sakyanan nga andam nga motubag sa bisan unsang alarma. Sa ato pa, kon nagpakitabang pa lang unta ang presinto sa Casuntingan sa MCPO headquarters, may mga polis ug mga sakyanan gyod unta dayon nga makatubag. Dihang among nahinabi si Guillamac gahapon sa buntag, wa pa makapahibawo niya ang taga-Casuntingan labot sa panghitabo. Nga maoy nakapasamot sa kasuko ni Guillamac. Tungod sa kahigayonan nga ang insidente nahilambigit sa umaabot nga piniliay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 4, 2010

2010-05-03T01:57:00.001-07:00

Kon mapilde sila

Kon mapilde si Gibo Teodoro sa umaabot nga piniliay sa Mayo 10:

· Makumbinser na siyang tinuod diay ang mga pasidaan nga ang tuyo sa "Team Palabra de Honor" mao diay ang "Pangobra de Honor;"

· Mapamatud-an na gyod niya nga ang tanang manifesto sa mga gobernador ug mga kongresista pulos diay ulug-ulog nga gitumong lang pagpadugo sa tihik kaayong panudlanan sa Lakas-Kampi-CMD;

· Ipasusi sa iyang mga higala sa ISAFP minilyon ba gyong mga sakop ni Pastor Apollo Quiboloy ug kon may direct line ba gyod sa Diyos Amahan; ug

· Maamgohan nga makagaba diay ang pagbukobuko og uyoan alang sa mas nangalisbo nga politikanhong agawon.

-o0o-

Kon mapilde si Senador Manny Villar:

· Magpabilin gihapong usa sa labing adunahang magpapatigayon kay, human sa nahinaykan nga makalilisang nga gasto, mamahimo na lang nga multi-milyonaryo;

· Mangandam nang daan sa tinong pagbanhaw sa imbestigasyon sa C-5 sa bag-ong Senado;

· Mag-umol og mas katuohang sugilanon nga may dagat gyod sa basura, gamay rang suholan sa DANR, daginutong kita sa wholesale sa pasayan ug ang kakabos makapatay bisan sa mga pasyente sa kanser;

· Mosaad sa iyang kaugalingon nga di na motuo politikanhong mga pamilya nga dad-on siya sa tago; ug

· Mopakpak na lang inay mobayad og higanteng talent fees nilang Dolphy, Willie Revillame ug Manny Pacquiao.

-o0o-

Kon mapilde si kanhi presidente Joseph Estrada:

· Mapugos pag-angkon sa kamatuoran nga ang pagka konbikto sa plunder bug-at kaayong bagahe nga mahimong makaapas sa nagpatuong kabos apan di kapugong sa anak sa tinuod nga mga bayani;

· Magpabilin ang mga titulo nga kanhi presidente ug amahan og senador ug mahimo na sang tawgon nga kabit sa mayor sa San Juan;

· Magsugod nag kampanya pagdugmok sa bisan unsang damgo nilang Chiz Escudero ug Jejomar Binay; ug

· Magpasalamat na lang nga di sama kapait ang iyang kahimtang sa nahiagoman ni Senador Ping Lacson.

-o0o-

Kon mapilde si Senador Noynoy Aquino:

· Tulisukon silang Kris Aquino, nga nihulga pagdunggab sa tanang mga kaatbang nga nisaway niya, si Baby James, nga nipaluyo og laing presidentiable, ug kanhi gobernador Lito Osmena, nga nagsaulog nang daan sa iyang kadaogan usa ka semana sa wa pang piniliay, nga maoy nakapapas sa iyang 19% nga labaw;

· Pahimungtan ang mga pari ug mga obispo nga nangampanya gihapon batok niya bisan kapila na niya usab-usaba ang iyang baruganan sa reproductive health bill;

· Mopirma na isip co-sponsor o co-author sa tanang mahinungdanong mga balaodnon sa Kongreso nga may dakong kahigayonan nga mapasar; ug

Makumbinser na gyod sa iyang nahaunang pagduda nga ang mga resulta sa surveys hinimo ug gipamaligya lang sa Recto, Manila. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 3, 2010

2010-05-02T00:12:00.001-07:00

Kon silay modaog

Kon modaog si Gibo Teodoro pagka presidente sa piniliay sa Mayo 10:

· Masumpay og mga taytayan ang Sugbo, Bohol ug Negros (wa hinuon siya magtagad pagsulti asa kuhaon ang dakong kuwarta nga gikinahanglan);

· May gradwado na sa kolehiyo ang matag pamilya (hinaot may makahunghong niya nga suliran sa Pilipinas di ang kakuwang kon dili ang kalidad sa mga gradwado);

· Si Gwen Garcia ang iyang paluyohan pagka presidente sa 2016 (klarong wa na lang gyod konsultaha ang iyang running mate nga si Edu Manzano); ug

· Si Pres. Arroyo ang mahimong speaker sa House of Representatives (nga mopapaspas sa cha-cha, nga mousab sa sistema sa gobyerno ug nga mopapas sa iyang ulug-ulog ni Garcia).

-o0o-

Kon modaog si kanhi presidente Joseph Estrada pagka presidente karong Mayo 10:

· Di ma-speaker si Arroyo, di nang kagawas nga buhi gikan sa iyang pagtagu-tago si Senador Panfilo Lacson ug maayong motago na lang daan silang Angelo Reyes, Orly Mercado ug Perfecto Yasay;

· Di mahibalik pagka senate president si Manny Villar, kay kinahanglan nang mo-amen ni Jinggoy Estrada, di na siya makasukip og gahin alang sa bisan unsang road project ug di nang katambong og tigom sa Philippine Stock Exchange; ug

· Ma-legalisar ang jueteng, mahibalik ang midnight cabinet sa Malakanyang ug samtang kalibogan kinsay tinuod nga first lady seguro na siya nga mahimong first gentleman sa San Juan.

-o0o-

Kon si Villar ang magmadaugon sa piniliay:

· Bantay lang ang taga NSO nga nipagawas sa death certificate ni Danny Villar, mga senador nga nipaburot sa C-5, kaparian sa Ateneo nga nidupa ni Noynoy Aquino ug mga mayor nga nidawat sa kuwarta apan wa mobali tungod sa hudlat ni Garcia;

· Samtang maapiki silang Jamby Madrigal, Dick Gordon ug Juan Ponce Enrile, mahimong embahador si Willie Revillame, sports commissioner si Manny Pacquiao ug national artist si Dolphy;

· Maapud-apod na sa mga mag-uuma ang Hacienda Luisita ug pakuhaon nag psychiatric examination ang tanang managan sa piniliay; ug

· Mangandam nang mga sakop sa SSS, Pagibig ug GSIS tungod sa kadako sa iyang gasto sa kampanya.

-o0o-

Kon makatsamba ang surveys ug modaog si Aquino:

· Mobiya sa Pilipinas ug mabalhin na sa The Filipino Channel ang "The Buzz" ni Kris Aquino ug di mahitabong mapuhalan ni Baby James si Joshua isip paboritong pag-umangkon;

· Maglisod pagsud sa Malakanyang silang Guido Delgado, Carmen Pedrosa ug Gilbert Remulla;

· Ma-impeach si Ombudsman Merceditas Gutierrez ug mas maayong mangita na lag sakit daan silang Arroyo ug iyang bana aron matanggong sa St. Luke's inay sa Munti; ug

Magsige siyag am-am ni Korina nga si Mar ang iyang paluyohan sa 2016, di si Chiz. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 2, 2010

2010-05-01T01:42:00.001-07:00

Binisayang Jejemon

Ang jejemon, segun sa Wikipedia, opisyal nga nagsugod niadtong Abril 14, 2010. Dihang gideklarar sa jejemons nga si Jejemon Binay ang ilang kandidato pagka bise presidente. Human niadto, ginganlan na og jejemons ang mga nisagop sa sinuwatan sa pundok sa social networking sites, labi na sa Friendster, Multiply ug Facebook.

Sa wa pa nganli og jejemon, ang mga nisagop sa bag-ong sinuwatan unang nakakita sa ilang kapuslanan sa unang paggawas sa text messaging. Nga ang usa ka text message kutob lang sa 160 ka letra. Maong napugos sila pagmubo sa ilang mga pung ug pagmugna sa ilang kaugalingon nga spelling aron mapadangat ang ilang mensahe.

-o0o-

Isip usa sa labing unang nibasa og text messages sa akong programa sa radyo (tungod sa sugyot sa akong silingang maglilindog nga si Bobit Avila), nakasugat na ko sa bag-ong sinuwatan dungan gyod sa pag-uso sa text. Una, nahibung ko. Dayon, gisapot kay naglisod pagbasa. Apan sa kapulihay, bisan sa wa pa sila tawga og jejemon, nakasabot na.

Kasagaran sa akong nailhan nga mga nigamit sa sinuwatan nga jejemon nagdali. Bisan bag-o ug mahalon nang ilang cellphones, nga makapada nag mensaheng mas taas kay sa 160 ka letra, panangtangon nilang vowels, binilin ang pipila ka consonants, ilisan ang "o" og "0" aron mas paspas nga maporma ang mga pung, ug aron mahuman ug mapada dayong mga mensahe.

-o0o-

Di tinuod nga ang mga jejemon kabos ug way grado. Bisan ang mga naghupot sa labing tag-as nga katungdanan sa kagamhanan ug pribadong mga kompaniya, bisan gani ang pipila sa labing tinahud nga mga magtutudlo sa mga kolehiyo, nisagop sa bag-ong sinuwatan.

Di tanang jejemon minubo. Kay ang uy gihimo mang "oist." Kasagaran sa mga mensahe gipagaan o gihimong malipayon pinaagi sa "jejeje" (hehehe sa pipila ug hahaha sa mga tiguwang). Gihabolan sang mga mensahe og pagtahud pinaagi sa panumoy nga "P0wh."

-o0o-

Natultolan nako ang jejemon translator: http://kalokohan.guissmo.frih.net/jologs.php Nga maoy nitabang paghubad ngadto sa jejemon sa panapos nakong mensahe: Di ko uyon ni Gibo Teodoro nga ang tanang jejemon pabalikon sa eskuylahan. Alang nako, angayng tahuron ang ilang paagi sa sinuwatan. Tingali mao ning ilang paagi pagpadayag sa ilang pagbati. Tingali gusto lang tabonan ang ilang kamanggiuwawon. Tingali sinugdanan na ni sa ilang hingpit nga pagpanginlabot sa pag-umol sa mas makiangayon nga nasudnong ugma.

d Q uYn Ni gIB0 TEOdORO NgA anG TANg jejeMON pBLIKOn sa ESkUYLAhaN P0Wh.~ aLang NQ, AnGynG TahURoN aNg IlaNG Paagi sa SinuWTAn p0Wh. TNgLi mO ning~ ILaNg~ paAGI pgpdAyAg~ SA IlaNG pGbT P0wH. tNGlI gs2 lNG tabonN~ ang IlAnG KmnGGiUwWOn p0wh. tngli SiNugdANn Na NI SA ilaNG HNgpiT nGa pgPNGiNlABoT~ sa~ pG-Um0l sa mz MkIanGun Nga nSUDnOnG~ uGMa p0wh.~ [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for May 1, 2010

2010-04-30T03:50:00.001-07:00

Higala ni Rama

Dihang niduaw si James Philip Tiongko sa DYAB Abante Bisaya sayo ning semanaha, kaingon nakog magpa-interview mahitungod sa iyang kandidatura pagka konsehal sa amihanang distrito sa Dakbayan sa Sugbo. Apan dihang niingon nga ang iyang hisgutan mao rang kawsa batok ni Cebu City Vice Mayor Michael Rama, nakumbinser ko nga lain diay og tuyo ang iyang pagdagan.

Di mi suod ni Tiongko. Mas nakaila ko sa iyang amahan, si Philip, dihang siya pay presidente sa Cebu Chamber of Commerce and Industry (CCCI). Nahibaw-an nako nga ang batan-ong Tiongko suod ni kanhi senador Sonny Osmena. Gani, niadtong kongresista pa si Osmena sa ikatulong distrito, didto sab magkanunayan si Tiongko sa Toledo ug kasilinganang kalungsoran.

-o0o-

Kumbinsido ko nga gigamit ni kanhi senador Osmena si Tiongko paglawgaw sa kandidatura ni Rama. Kay dihang nahinabi namo siya sa Arangkada pila ka semana ang nilabay, niangkon si Osmena nga nadapit ang iyang pagtagad sa pasangil sa anak ni kanhi mayor Alvin Garcia nga si Raymond mahitungod sa giingong kalambigitan ni Rama sa usa ka gipasanginlang durugista.

Gani, gitawgan ni Osmena ang batan-ong Garcia ug gidasig pagpadayon sa kawsa batok ni Rama. Human sa pila ka adlaw, nilihok si Tiongko. Nga mas agresibo kay ni Garcia—naglubos itom, gilumpong tanang taho sa pamantalaan sa pasangil ni Mayor Tomas Osmena nga nanalipod si Rama ni Tata Negro, nag-press conference ug nagprotesta atubangan sa City Hall.

-o0o-

Apan bisan unsa pay motibo ni Osmena ug ni Tiongko, di angayng moulbo si Rama. Kay tinuod man gyod siyang gipasanginlan ni Osmena. Ug kay tinuod man gyod nga hangtod karon wa siyay klarong katin-awan sa pasangil nga gikasab-an niya pinaagi sa telepono ang mga polis nga nag-hot pursuit operation batok ni Tata Negro nga maoy hinungdan nga nakaikyas ang suspitsado.

Ang labing epektibong sagang sa pagbanhaw nilang Osmena ug Tiongko sa karaang isyu batok ni Rama di ang pagkiha og libelo kon dili ang pagluwat og tubag nga mas tarung kay sa pagsumbalik nga nagdamgo lang ang mga namasangil niya ug nga di makapa-adik sa drugas ang pag-basketbol.

-o0o-

Samang di kabuot si Margot Osmena kinsay himuon ni Rama nga iyang first lady, way makabuot niya kinsay himuong mga higala. Way makabuot niya kinsay ikaduwa og basketbol. Samang way makapugos niya pagputol sa ilang panaghigalaay ni Tata Negro nga, bisan sa kadaghan sa mga pasangil batok niya, wa pa makonbikto og bisan unsang kaso.

Apan kon magsugod nag panawag sa mga polis atol sa ilang mga operasyon, tungod lang kay iyang mga higala ang maapiki, lain na nang istoryaha. Way balaod nga malapas kon makighuguy-hugoy bisan sa labing gikaintapang mga sakop sa katilingban. Apan kon gamiton nang gahom pagbaraw sa pagpatuman sa balaod, di lang protesta ang angay niya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 30, 2010

2010-04-29T03:12:00.001-07:00

Mas sayon pagtikas

Karong gibasura na sa Comelec ang giawhag nga parallel manual count, ang nagpakabana nga mga pundok nga nagduda sa kakasaligan sa PCOS machines angayng motabang na pagtapak sa mga buslot sa labing unang nasudnong automated nga piniliay karong Mayo 10. Hinaot nga ang nahibiling mga adlaw gamiton pagpaningkamot nga di matinuod ang ilang mga kahadlok. Inay pagpanghudlat nga mapakyas ang piniliay.

May sukaranang Comelec pagsalikway sa manumanong iskutenyo. Salamat sa election officers ug mga eksperto, ang Comelec maoy labing nahibawo nga ang manumanong ihap mas daling tikason. Mas kasaligan ang Comelec kay sa mga pundok nga nagtamod lang sa papel, wa ganing kakita unsa kahasol ang binuntagay nga manumanong pag-kahun-kahon sa mga presinto tungod sa way kinutobang lalis kinsay gipili sa mga botante.

-o0o-

Nabantang ang kahaguka sa sukaranan sa mga awhag sa nagkalainlaing mga pundok sa parallel manual count dihang ang mga tigpasiugda nagpatuyang na lang pag-usab-usab sa mga kundisyon nga ilang gipahamtang:

· Sa sinugdanan, 100% gyod nga manumano nga ihap sa tanang lokal ug nasudnon nga mga katungdanan ang ilang giawhag;

· Nakamatngon tingali sa ka-imposible sa ilang gipangayo, ang mga boto na lang sa presidente, bise presidente, gobernador, bise gobernador ug mayor na lang ang ilang ipa-ihap og manumano; ug

· Dihang nakumbinser nga maabtan og siyam-siyam una maproklamar ang mga mananaog kon uyonan ang ilang awhag, nisugyot nga ang mga boto na lang sa presidente ang iphon.

-o0o-

Wa pa hinuon mahugno ang kalibotan alang sa mga pundok nga kumbinsidong maniobrahon gyong sangpotanan sa piniliay pinaagi sa PCOS machines ug sa digital transmission sa mga boto gikan sa mga presinto ngadto sa servers sa Comelec, politikanhong mga partido, citizens arm ug Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas.

Ang balaod sa automation nagmando nga ipahigayon ang random manual audit sa usa ka presinto matag distrito. Ang Comelec nipausbaw sa himoan sa audit ngadto sa lima ka presinto matag distrito. Nga unya pa ilhon sa alas-3 sa hapon sa adlaw sa piniliay. Ug ang manumanong ihap himuon sa bag-ong board of election inspectors nga way labot sa pagduma sa mapiliang mga presinto.

-o0o-

Bisan ang random manual audit mahimo hinuong dudahan. Ang nagpakabana nga mga pundok di mabasol kon motumbok sa masulub-ong kasaysayan sa Comelec nga nalutsan sa dagdag-bawas ug ubang nangaging mga maniobra. Labi na nga nipasidaan si Defense Secretary Norberto Gonzales nga gisuburnohan na sa labing menos duha ka piliunon pagka presidente ang mga opisyal sa Comelec.

Wa tinuoy dag-anan ang PCOS machines kon nasuburnohan nang taga Comelec ug kon tinuod nga kakonsabo na sila sa banggiitan nga mga tiglubag sa piniliay. Apan mahimong mas sayon pa gyod ang pagmaniobra kon manumano ang iskutenyo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 28, 2010

2010-04-27T02:08:00.000-07:00

Bag-ong balota

Mas maayo gihapon nga modagkot og kandila. Kay sa pagtunglo sa kangitngit. Mao ni angayng hinumdoman sa nagpakabana nga mga sektor sa katilingban nga nagsige og pasidaan nga tikason ang umaabot nga piniliay. Nga ang labing unang nasudnong automated nga piniliay mosabotahe sa kabubut-on sa katawhan ug mosangpot sa lapad nga kaguliyang.

Kon hangtod karon nagduda sila sa automation, uwahi nang tanan. Kaniadto pa untang nikisikisi dihang gituki pa sa Kongreso ang balaod sa automation. Kaniadto unta sa wa pa masubasta ang P7.2 bilyones nga kontrata nga nadaog sa Smartmatic. Kaniadto unta nga duna pay igong panahon ang Comelec sa pagpangandam sa hingpit nga manumano nga piniliay.

-o0o-

Laing nagpuyo pa sa langob hangtod karon mao si Cebu City Vice Mayor Michael Rama. Kinsa nipasidaan nga di pa andam ang mga botante sa 28 ka pulgada nga balota nga gamiton sa umaabot nga piniliay. Nabalaka si Rama nga ang mga botante nga ubos og edukasyon ug hamtong nag pangedaron maglisod sa pagbotar ginamit ang bag-ong balota.

May balita kong Rama. Ang mga botante mas utokan pa niya. Sa nasudnong survey sa Social Weather Stations (SWS) sa niaging tuig, nakaplagan nga dul-an sa 90% sa mga botante andam na ug mas sayonan pa gani sa pag-shade, inay pagsuwat, sa mga ngan sa mga kandidato nga ilang mapilian.

-o0o-

Gitumbok sa mga napangutana sa SWS ang pasulit nga ilang nakuha sa mga tinun-an pa sila ug sa mga transaksiyon sa mga bangko ug ubang mga buhatan karong dagko na sila. Apil sa ilang gitumbok nga nakapaandam nila sa bag-ong balota mao ang, ug nahadlok kong nataligam-an lang ning Rama, National College Entrance Examination (NCEE).

Karong gisugdan na sa Comelec ang pag-apud-apod sa Voter Information Sheets, nga gipatik nila isip tinuod gyod nga sample ballots, mapamatud-an sa mga botante nga way sukaranan ang kahadlok sa mga politiko samang Rama. Mas maayo pa nga inay manghadlok gamiton ni Rama ang makinarya sa BOPK pagtabang pag-edukar sa mga botante.

-o0o-

Ambot moinsistir ba gihapon si Rama nga mas lisod ang pag-shade kay wa pagsuwat sa iyang ngan sa balota. Katabangan niyang mga botante kon mas ipabansiwag sa iyang campaign materials ang iyang apelyido ("Rama") kay sa iyang angga ("Mike") ug pahinumdoman sila nga "8" ang iyang numero, gitaliwad-an nilang "Osmena, John Henry Renner Sonny" ug "Saavedra, Crisologo Vazquez Cris."

Mas maayo tingaling, inay initan ang bag-ong balota, papahuwayon sa hingpit ni Rama ang mga pasangil nga naglambigit niya sa gidudahang durugista sa Sugbo. Way motuo sa gibanhawng pasangil nga gipaukyab sa iyang mga kaatbang. Apan iyang obligasyon ang pagpatin-aw sa mga Sugbuanon, di lang nilang Mayor Tomas Osmena ug mga konsehal atol sa tinak-opang tigom. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 27, 2010

2010-04-26T01:37:00.001-07:00

Kahasol sa manumano

Ang pag-awhag sa pipila ka nagpakabana nga mga pundok paghimo og manumano nga ihap dungan sa automated nga iskutenyo sa PCOS machines gitumong sa pagtino sa kaligdong sa umaabot nga piniliay. Apan nahadlok ko nga mosangpot hinuon ni sa kalangay, kalibog ug kaguliyang.

Nanukad ang sibaw nga awhag alang sa parallel manual count sa kabalaka nga ang PCOS machines mahimong maniobrahon ug ang kadagkoan sa Comelec way igong katakos kay wa pay kasinatian sa automation. Nahadlok hinuon ko nga ang ilang dakong kahadlok sa bag-ong paagi sa piniliay makapahitumpawak di lang nila kon dili sa tibuok nasud ug sa tanang katawhan sa karaang sistema nga napamatud-an sud na sukad pa sa atong katiguwangan nga di kasaligan.

-o0o-

Mao ni ang nag-una nilang mga kahadlok sa PCOS machines:

· Nga mopalyar ang mga makina tungod sa kainit ug kaabog sa mga tulonghaan nga mahimutangan sa mga presinto;

· Nga ang kadagkoan sa Comelec ug Smartmatic mahimong makigkonsabo sa mga tikasan pagmaniobra sa mga makina aron kapasiugdahan ang "digital dagdag-bawas;"

· Nga di makita sa mga botante kon nabasa ug naihap ba gyod sa PCOS machines ang ilang mga boto;

· Nga ang kakuwang sa suplay sa kuryente mahimong makapabulilyaso sa piniliay sa adlaw ug sa iskutenyo inigka gabii; ug

· Nga ang PCOS machines mahimong piyestahan sa hackers aron paglubag sa sangpotanan sa piniliay.

-o0o-

Ambot nakalimot ba kaha o wa lang gyod motuo sa gisigehan nag balikbalik nga katin-awan sa ilang mga pagduda:

· Nga kon mopalyar man gyod ang PCOS machines, may reserbang mga makina nga andam nga ikapuli;

· Nga ang tanang politikanhong partido may kopya sa source code nga gitipigan karon sa vault sa BSP ug busa mabantayan gyod ang bisan unsang maniobra;

· Nga di mahimong resibohan ang mga botante tungod sa kataas sa listahan sa mga piliunon, gawas nga di sang kakita ang mga botante nabasa bang ilang mga balota bisan sa manumano nga piniliay; ug

· Nga ang PCOS machines may mga baterya nga molahutay og 16 oras.

-o0o-

Nakalimtan sa nagpakabana nga mga pundok nga kon unsa kadako ang ilang pagduda sa PCOS mas lapad pang mga sukaranan sa hagbay rang napamatud-an nga pagduda sa kaligdong sa manumano nga piniliay. Laing nakalimtan nila mao ang ka-imposible sa pag-iskutenyo sa mga boto sa gi-cluster nga mga presinto.

Naabtan ang board of election inspectors (BEIs) og kapin sa 24 oras sa pag-ihap sa mga boto sa manumano nga piniliay nga duna lay labing daghan 150 ka botante matag presinto. Pila man ka adlaw ang gikinahanglan pagbasa sa mga balota sa hangtod 1,000 ka botante matag presinto? Nga luwas tuod gikan sa hackers apan puno sa duka ug paglangay-langay sa mga abogado sa mga kandidato? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 26, 2010

2010-04-25T02:24:00.001-07:00

Marcos sa Senado?

Andam na bang mga Pilipinhon pagpalingkod og usa ka Marcos sa Senado? Kon tuohan ang surveys sa SWS ug Pulse Asia, seguro nang modaog si Kongresista Ferdinand "Bongbong" Marcos pagka senador karong Mayo 10. Nahimutang siya gikan sa ikawalo ngadto sa ikanapu nga luna sa labing uwahing surveys niadtong Marso.

Kon tuohan sab ang mga nangampanya alang ni Marcos dinhi sa Sugbo ug Kabisay-an, daghang nahinangop sa iyang kandidatura. Usa sa iyang labing suod ug sinaligang higala, si Komentarista Choy Torralba sa DYRF, nitandi sa iyang popularidad ngadto sa kahumot ni Senador Loren Legarda sa iyang pagpanghawod sa piniliay sa Senado niadtong 1998.

-o0o-

Sa pagduaw ni Marcos sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya, managlahi ang mga reaksiyon nga iyang nadawat gikan sa mga tigpaminaw. May mga nidayeg sa kalantip sa iyang salabotan ug sa kamakiangayon sa iyang mga sugyot pagsulbad sa mga suliran sa ilegal nga drugas ug kakabos ug sa pagpalambo sa agrikultura ug sa turismo. May nisugyot gani nga mas haom siya sa Malakanyang.

Apan may pipila sab nga nisalikway sa iyang bansagon. Gibunyagan nila nga dakong pagpangahas ang iyang pagpapili sa Senado bisan padayon pang gitunglo ang iyang amahan, si kanhi presidente Ferdinand Marcos, tungod sa lapad nga pangurakot ug pagpangyatak sa tawhanong katungod sa iyang 14 ka tuig nga diktadura gikan sa 1972 ngadto sa 1986. Gani, may nanawag nga naghilak nga nitug-an nga nagbukal ang iyang dugo pagkabati niyang Marcos.

-o0o-

Di ni maoy unang pagsuway ni Marcos pagsud sa nasudnong politika. Nidagan siya apan napilde pagka senador niadtong 1995. Iyang igsuon, si Imee Marcos, naglaraw sab unta apan nibakwi sa iyang kandidatura pagka senador niadtong 2007. Giangkon sa mga Marcos nga di pa andam ang katawhang Pilipinhon pagdawat nila niadtong mga tuiga.

Karon wa nang kabatyag si Bongbong nga dakong palas-unon ang ilang bansagon. Gani nakahatag pa nig bentaha niya. Kay lahi sa iyang kaubanang mga piliunon, di na siya kinahanglan nga magpaila sa iyang kaugalingon. Napalambo sang iyang kampanya sa wa pa makalimot nga mga higala sa iyang amahan.

-o0o-

May tigpaminawng nangutana unsay mahitabo kon modaog siya ug si Senador Noynoy Aquino. Matod ni Bongbong di angayng tubagon ang pangutana kay seguro siyang makadaog ang ilang kandidato sa Partido Nacionalista nga si Senador Manny Villar. Apan gitubag gihapon niya: Makatrabaho siya uban ni bisan kinsang presidente.

Sundon ba niyang mga tunob sa iyang amahan? Niangkon siyang nasunod ang pamatasan sa iyang amahan apan lahi nang pamolitika karon aron gamitan sa mga paagi sa kapin na sa 50 ka tuig ang nilabay. Gipuypoy niyang kahadlok sa bag-ong diktadura. Apan giangkon nga iyang amahan ang nagtukod sa unang taytayan sa Mandaue ug Mactan, sa tugpahanan sa Mactan ug sa economic zones. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 25, 2010

2010-04-24T01:53:00.001-07:00

Text ug Internet

Kon duna kay cellular phone, wa na kay rason nga mauwahi sa labing mahinungdanong mga balita. Ang labing dagkong news organizations sa nasud nagtanyag og mobile subscriptions sa ilang breaking stories. Makuha nimong syntax pag-subscribe sa ilang websites. P2.50 matag text ang kasagaran nga bayranan. Magpada sila og duha ngadto sa tulo ka hugpong sa mga balita matag adlaw.

Apan kon sama ka nako nga tihik, niay libre. Kami sa DYAB Abante Bisaya nagpahimus sa unlimited nga text messaging sa Sun Cellular aron makapada og libre nga news updates ngadto sa suki namong mga tigpaminaw (sa ato pa, Sun subscribers lang una ang makadawat). Kon gusto kang mosuway, palihug ipada lang ang imong tinuod nga ngan (di namo apilon ang mga alyas) sa 09228227133. Pahibaw-a sab mi kon ganahan ka og NBA updates karong nagsugod nang playoffs.

-o0o-

Hinaot nga ang binalitaay di lang gikan namo sa tanang higayon. Hinaot nga di sab ka managana paghatag namo sa mga panghitabo nga imong masugatan matag adlaw sa imong pag-adto ug pagpauli gikan ug ngadto sa imong trabahoan, tulonghaan ug pinuy-anan. Kon may makit-an ka, simbako nga aksidente sa dan, o sunog, o krimen, o pangabuso, palihug i-text dayon mi sa samang numero sa ibabaw. Kon dako ug dinalian gyod kaayo ang imong balita, mahimo gani nga tawgon ka namo ug patingugon gyod sa kahanginan.

Kinsay nag-ingon nga kutob ra ka sa pagbalita? Mahimo kang mopadangat sa imong opinion, o mga sugyot, o mga reklamo, o birthday greetings, o public service announcements sa bisan asa sa among mga tulomanon 24 oras matag adlaw gikan sa Lunes hangtod sa Dominggo.

-o0o-

Kon may access ka sa internet, wa na kay rason nga di manginlabot. Mas daghang mga paagi nga makapadangat ka sa imong mensahe. Kasagaran sa media organizations nipalambo na sa ilang presensiya sa internet di lang sa kahadlok nga mabiyaan sila sa panahon kon dili, ug labi na, aron pagpalambo sa ilang kalambigitan sa mga tigbasa, tigtan-aw ug tigpaminaw.

Pipila na lang nila ang wa pa kamatngon sa panginahanglan pagbutang og chat boxes sa ilang websites. Ug, mas mahinungdanon ni, pagbasa ug pag-atiman sa mga mensahe nga ilang nadawat.

-o0o-

Kuhaa ang email address sa imong kinaham nga mga maglilindog ug mga magsisibya ug pahibaw-a sila sa imong reaksiyon sa ilang mga baruganan. Kon mabutang na sa imong address book, mahibaw-an sab nimo kon online ba sila sa Yahoo Messenger, Google Talk, o Facebook. Busa mas paspas pa nimo silang ikasulti.

Makapabati ka nila sa imong tingog pinaagi sa instant messaging. Makatawag ka nila sa mga hulagway nga imong na-upload sa FB pinaagi sa pag-tag nila. Ug makapahibawo sa imong video nga na-upload sa YouTube pinaagi sa pag-email nila sa link. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 24, 2010

2010-04-23T01:54:00.001-07:00

Kaso sa Vatican

Sa di pa mangahas ang kadagkoan sa Simbahang Katoliko sa Sugbo sa pagtabon sa mosunod nga mga eskandalo sa ilang kaparian, maayong ilang panaminan kining di malalis nga timaan sa umaabot—di na mangiyugpos ni magpakahilom lang ang mga biktima sa pangabuso sa mga pari. Ang pagsulbong sa kalibotanong pagtunglo sa pagtago sa simbahan sa linuog nga mga krimen nga nahimo sa pipila ka kaparian, nga klarong nakapatay-og sa institusyon karong bag-o, nisangpot sa daw di katuohan nga panghitabo:

Gikiha sa usa ka nangangkon nga biktima sa pagpanlugos sa pari sa Estados Unidos ang Santo Papa, Benedict XVI. Nga gipasanginlang nitabang pagtago sa krimen. Giawhag sa kihante ang hukmanan sa pagpugos sa Vatican pagbutyag sa mga dokumento sa tanang mga pari nga nahilambigit sa tanang nangagi nga mga eskandalo.

-o0o-

Ang kihante nangangkon nga bata pa nga tinun-an sa St. John's School for the Deaf sa Wisconsin dihang gilugos ni Padre Lawrence Murphy. Niangkon ang Vatican sa mga pangabuso ni Murphy ug nangayo og pasaylo sa iyang mga biktima.

Segun sa kihante nahibawo ang Vatican sa lapad nga suliran sa pangabuso sa mga pari batok sa kabataan sud na gatosan ka katuigan. Apan way gihimo. Mao nga gawas nga nagpadayon nisamot pa gyod ang pagpangabuso. Ginganlan sa kaso ang Santo Papa kay iyang gimbuhaton ang pagsubli sa mga kaso sa pangabuso dihang Cardinal Joseph Ratzinger pa siya. Gipasanginlan siya nga nitugot nga magpabilin ang mga pari sa mga simbahan bisan sa kalig-on sa mga ebidensiya batok nila.

-o0o-

Ang Survivors Network of those Abused by Priests (SNAP) nibanabana nga niabot og 4,000 ka kaso sa pangabuso sa kaparian ug mga kawani sa simbahan ang naimbestigar sa Vatican. Ang namatay na nga si Padre Murphy gipasanginlan nga nakapahimus og hangtod sa 200 ka batang lalaki.

Usa sa mga biktima nga niatubang sa media niluwat og pamahayag pinaagi sa sign language: "Mahimong nakawat ni Padre Murphy ang among lawas, apan ang mga cardinal, mga arsobispo ug ang Santo Papa maoy nikawat sa among mga tingog." Apan si Federico Lombardi, tigpamaba sa Vatican, niingon nga gigamit ang kaso paglusad og mas lapad nga pakauwaw sa simbahan.

-o0o-

Kon nagtuo ang kadagkoan sa Artsidyosesis sa Sugbo nga katagoan nila hangtod sa hangtod ang ilang mga pari nga nanglugos, nangabit og mga babayeng minyo, nag-solemnize sa ilang kaugalingong kasal ug nagpatuyang pagpaanak sa inosenteng mga sakop sa ilang parokya, nasayop sila.

May mga diyosesis na sa Amerika ug Uropa nga nabangkarota tungod sa kadagko sa danyos nga ilang nabayad sa mga biktima ug sa pagkahanaw sa pagsalig sa ilang mga parokyano. Paabuton pa ba nilang mahitabo sab ni dinhi sa ato sa di magsugod paggakos pagbalik sa kamatuoran? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 23, 2010

2010-04-22T03:07:00.000-07:00

Sagang sa patuyang

May sukaranan ang unom sa napu ka Pinoy nga nahimangod sa pagtuman ni Pres. Arroyo sa iyang katungdanan. Bisan, o tungod ba kaha, sa naghinapos nang mga adlaw sa iyang pamunoan, wa siya mopakita og bisan gamay na lang timaan sa paghunong sa pagpahimus sa gahom. Kalimti lang una ang nangagi niyang mga eskandalo, basaha ug hilaki ning labing bag-o niyang mga pakauwaw:

· Pagbuong sa bisan unsang kaligdong nga nahibilin sa Korte Suprema pinaagi sa pag-insistir nga siyay motudlo sa sunod nga chief justice bisan atol sa mga adlaw nga gidili sa mga lagda sa piniliay; ug

· Pagpatuyang pagpanudlo ni bisan kinsa sa mahinungdanong mga katungdanan, apil nang iyang manikyurista ug hardinero.

-o0o-

Di sab mabasol ni Arroyo ang nagkasibaw nga mga kabalaka nga sabotaheon niya ang umaabot nga piniliay kay di pa siya andam nga mokanaog sa Malakanyang. Ang uwahi na kaayong ulug-ulog pagtukod og komitiba nga mangandam pagtunol sa gahom sa sunod nga presidente di makapapas sa mas bantang nga mga maniobra nga iyang gipasiugdahan:

· Pagpamugos pagbutang sa iyang classmates sa PMA Class '78 sa labing tag-as nga katungdanan sa Armadong Kusog nga maoy hingpit nga magkontrolar sa seguridad sa piniliay dinhi sa Tungatungang Kabisay-an ug ubang dagkong rehiyon sa nasud; ug

· Pagpalingkawas sa mga Ampatuan gikan sa bilanggoan bisan sa lig-ong mga ebidensiya nga naglambigit nila sa masaker sa Maguindanao.

-o0o-

May sukaranan ang kahadlok nga si Arroyo kanunayng nag-una og di lang usa o duha kon dili mas daghan pang mga lakang sa iyang mga kaatbang:

· Ang iyang pagdagan pagka kongresista sa Pampanga klarong mohanig nang daan sa pagsakmit sa liderato sa Kongreso kon mahinayon gyong piniliay ug kon di mahigalaon ang sunod nga presidente; ug

· Ang hingpit nga paggawong sa labawng hukmanan ug ubang mga institusyon maoy mohawan sa tanang babag sa cha-cha ug ubang paugat aron makabalik sa labing taas nga katungdanan sa kagamhanan.

-o0o-

Ang naghinapos nga mga adlaw sa pamunoang Arroyo nagmatuod nga way kinutoban ang iyang kahakog. Nga wa lang gihapoy bisan gamayng lama sa kaikog ang iyang pagpahimus sa gahom. Ug nga atubangan sa kalapad sa kasilag sa katawhan batok niya di na siya madutlan sa bisan unsang kauwaw sa pagpadayon ug pagpaburot pa sa iyang pabaga ug papating.

Mao nga di siya angay nga kumpiyansahan. Di na angay nga limsan og bisan gamay nga pagsalig ang iyang matag lakang. Kaliboan ug usa ka higayon na siya nga nasakpan nga nipalabi sa iyang kaugalingon kay sa nasudnon nga interes. Bugtong makasagang sa iyang pagpatuyang mao ang way pupanagana ni kukahadlok nga pagpakabana, pagbarug ug pagbatok sa tanang nagpakabana nga mga hut-ong sa katilingban. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 22, 2010

2010-04-21T03:00:00.001-07:00

Pangobra de Honor

Ang bisan unsang pagduda sa katakos ni Gobernador Gwen Garcia pagbarug sa iyang nahinaykan nga pagpaluyo ni Gibo Teodoro napapas dihang nagkatapok sa Sugbo ang 52 niya ka kaubanang mga gobernador gikan sa nagkalainlaing bahin sa nasud. Ang presensiya sa mga gobernador dinhi sa adlaw sa motorkada ug upat ka rallies ni Senador Manny Villar sa upat ka mga dakbayan sa Sugbo maoy pagmatuod nga di haw-ang ang panganti ni Garcia nga mokatkat sa tanang entablado aron pagtunglo ni Villar.

Napamatud-an sab sa talagsaong salida sa puwersa sa Lakas-Kampi-CMD nga si Garcia gipaluyohan sa mas dagkong mga haligi sa administrasyon, bisan unsa pa kakasamtangan, sa pagpabiling buhi sa kandidatura ni Teodoro.

-o0o-

Mas daghan ang mga gobernador nga natapok ni Garcia dinhi kon itandi sa mga gobernador nga natigom ni Albay Gobernador Joey Salceda sa wa pa siya motapon ngadtong Senador Noynoy Aquino sa niaging semana. Wa hinuoy kahulogan ang numero kay napamatud-an sa kaso sang Salceda unsa kadali ang pagbalitok sa kadagkoan sa Lakas-Kampi-CMD bisan kapila na nagbalikbalik og pirma sa daghan na uyamot nga mga manifesto alang ni Gibo.

Nilampos ba si Garcia pagpagawas sa kuwarta sa administrasyon nga sud na sa dugayng panahon nga gihikaw gikan sa mga gobernador ug ubang mga haligi sa partido? Molahutay ba gyong suporta hangtod sa piniliay? O hangtod mabantang nga di na gyod mahaw-as si Gibo gikan sa pagpangiwit?

-o0o-

Nakapasamot sa pagpaukyab sa salida ang panag-unay sa mga sakop sa pamilyang Gobernador Garcia. Labi na karong nitingog na si Byron pagsukwahi sa iyang maguwang. Kahibudngan hinuon nga kon unsa kamasuk-anon ang mga pamahayag ni Garcia batok ni Villar, mao sab siya kahilom paghapuhap ni GSIS Pres. ug Gen. Manager Winston Garcia, nga gitumbok sa mga mayor nga maoy nanghaylo nilag kuwarta aron mopaluyong Villar.

Matinud-anon ba gyod silang nag-away? O nahimangod lang si Gwen nga nakig-indig na niya si Winston? Ug nganong mora man lang kiko ang ubang mga sakop sa pamilya nga gibirabira sa mas tabian nilang mga kadugo?

-o0o-

May sukaranan sab ang pagkuwestiyon sa "palabra de honor" ni Gobernador Garcia sa hingpit nga pagmatinud-anon sa Lakas-Kampi-CMD. Kay di ba siyay labing unang nibasura sa runningmate ni Teodoro nga si Edu Manzano? Di ba siyay way pupanagana nga namunit sa mga piliunon pagka senador sa nagkalainlaing mga partido?

Kon di para sa Lakas-Kampi-CMD, para ni kinsa man diay ang "palabra de honor" ni Garcia? May sukaranan bang pagduda nga ang personal nga mga interes rang Garcia maoy labing mahinungdanon alang niya? Bisan unsa pa, wa siyay katungod nga mogawong sa iyang mga sakop. Nga nalingaw sa ilang kaugalingon nga "pangobra de honor." [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 21, 2010

2010-04-20T03:07:00.001-07:00

Kriminal nga nagsotana

Ang ordinasyon ni Padre Joseph Skelton sa diyosesis sa Bohol niadtong 2001, bisan nakonbikto na samtang seminarista pa sa kasong pagpanlugos sa 15 anyos nga batang lalaki sud mismo sa seminaryo sa Detroit, Michigan niadtong 1988, nipabantang sa dagkong buslot sa mga lagda sa Simbahang Katoliko:

· Nganong gi-ordinahan man siya ni Obispo Leopoldo Tumulak sa Tagbilaran sa way pagsusi diing seminaryoha siya gikan ug unsay nahitabo sa iyang gigikanan?;

· Unsa man diay kabalaanon ang ordinasyon sa kaparian kon mahimo lang nga linglahon ang kadagkoan sa simbahan og kriminal nga nagpabaga pagtago sa iyang kagahapon?; ug

· Nganong wa man lay gihimo ang kadagkoan sa simbahan bisan nahibawo na nga maayo niyang pagka-syut sa bolsa ni Padre Skelton?

-o0o-

Si Tumulak, nga obispo na karon sa militar, niangkon nga dihang iyang gi-ordinahan si Skelton nakadawat na siya sa mga pasangil nga bayot ang langyaw. Apan gipadayon gihapon niyang ordinasyon kay way ebidensiya nga napakita nga nanghilabot siya og mga bata ug way mga biktima nga nibarug. Nipasabot si Tumulak nga kon nahibaw-an pa niya ang pagka konbikto ni Skelton gikanselar unta niya ang ordinasyon.

Ang bugtong nahibaw-an ni Tumulak mao nga seminarista si Skelton ubos sa pagduma ni anhing Obispo Felix Sanchez Zafra, ang ikatulong obispo sa Tagbilaran niadtong higayona. Kinsa maoy nipahibawo niya nga si Skelton kanhi sakop sa religious congregration ug nga ganahan gyod nga mag-pari. Wa nang kahibawo si Tumulak giunsa pag-ilad ni Skelton si Zafra.

-o0o-

Ang pag-angkon ni Skelton sa kasong pagpanlugos di maoy bugtong kaso batok niya. Sa buwag nga kasong sibil, gipasanginlan sab siya sa laing lalaki nga gilugos siya sa nagpangedaron pa og 14. Ang kaso naareglo human nibayad si Skelton og $125,000 sa biktima.

Ang Artsidyosesis sa Detroit naalarma pagkahibawo sa ordinasyon ni Skelton. Maong nagpada sila og suwat niadtong 2003 nga nagpahibawo sa Diyosesis sa Tagbilaran sa pagka konbikto ni Skelton. Apan niinsistir si Tumulak nga wa siyay suwat nga nadawat. Ug bisan nakadawat pa, uwahi nang tanan.

-o0o-

Managlahi ang baruganan sa kadagkoan sa simbahan human niulbo ang eskandalo ni Skelton. May mga obispo nga niawhag nga hukasan sa iyang sotana si Skelton. Si CBCP President Nereo Odchimar nipasabot nga ang pangabuso sa mga bata ubos sa special instructions "de gravioribus delictis" (sa mas grabeng mga krimen) nga mahusay lang sa Congregation of the Clergy sa Vatican City.

Ang puli ni Tumulak, si Obispo Leonardo Medroso sa Tagbilaran, niingon nga angayng pasayluon si Skelton. Ang kura paruko sa Calape, Bohol, Padre Aurelio Luzon Jr., nga maoy labaw ni Skelton, niingon nga ibalhin lang ang langyawng pari. Apan lain ang hinungdan: Kay naglisod si Skelton sa pagwali og Binisaya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 19, 2010

2010-04-18T01:59:00.001-07:00

Bandwagon sa balitok?

Gipaabot nga magbaha karong semanaha ang mga mayor sa Sugbo ug kasilinganang mga lalawigan pagbiya sa Lakas-Kampi-CMD ug pagbalhin ngadto sa Partido Nacionalista. Ang mga mayor gikatahong nagpaabot na lang nga moggawas ang resulta sa bag-ong surveys nga magpakita nga iwit lang gihapon si kanhi defense secretary Gibo Teodoro tulo ka semana na lang sa di pang piniliay aron himuong sukaranan pagtakli sa ilang pagpaluyo ngadtong Senador Manny Villar.

Masaligon ang mga dumadapig ni Villar nga ang sunudsunod nga pagbalitok sa lokal nga mga opisyal mopasulbong pag-ayo sa kandidatura ni Villar . Ug sa kataposan maapsan na gyod nila si Senador Noynoy Aquino dayong piniliay sa Mayo 10.

-o0o-

Ang kampo ni Aquino nangandam na sang daan pagsagang sa posibleng pagsulbong sa suporta ni Villar ug nihimo sa ilang kaugalingong pagawal:

· Gipahibawo ni Aquino nga makugang ang nasud sa higanteng politiko nga mopaluyo niya ug nga matag Lunes mopapanumpa sa bag-ong mga sakop sa Partido Liberal;

· Palingkuron sa gabinete si Teodoro, konsultahon si kanhi presidente Fidel Ramos ug padayong mopuyo sa iyang bay sa Quezon City kon siya nay mopuli sa Malakanyang;

· Giwarawara pag-ayong pagkahimo niyang cover sa Time Magazine; ug

· Gisangyaw ang pagpakigsulti sa opisyal sa Estados Unidos niya (magsilbing kataposang bendisyon sa iyang kandidatura, labi na human paluyohi ni Jose Ma. Sison ang kandidatura ni Villar).

-o0o-

Ang kataposang tulo ka semana sa kampanya gikahadlokan hinuong makasaksi sa dugang linabayay sa lapok tali sa mga kampo nilang Villar ug Aquino. May dugang mga dokumento pa bang ipagawas ang mga Liberal human kuwestiyonang mga transaksiyon ug pangangkon sa kakabos ni Villar? Ug may dugang pa bang dokumento ang mga Nacionalista human sa ilang pasangil nga may topak si Aquino?

Naka-iskor si Villar sa pagpasangil nga ang pagbalitok sa economic managers ni Pres. Arroyo ngadtong Aquino maoy ebidensiya nga di siya ang sekretong kandidato sa Malakanyang. Wa hinuon katabangi ang iyang kawsa sa kakuwang sa direktang atake niyang Arroyo ug sa direktang atake sa Malakanyang batok niya.

-o0o-

Kon mahinayon ang hulga sa mga mayor pagbalitok ngadtong Villar, unsay himuon ni Gobernador Gwen Garcia? Patuohon na ba lang sang mga Sugbuanon nga may ilang kaugalingong partido ug iyang amahan ug manghod samang may partido sang iyang umagad nga si Liloan Mayor Duke Frasco nga nagpaluyo ni kanhi presidente Joseph Estrada?

Ang nagkamingawng kampanya ni Teodoro sa Sugbo nabantang dihang iyang mga dumadapig nipakita sa berde nilang pulseras sa mga nag-yellow nilang mga higala dungan ang pag-ingon, "Gibo mi!" Gitubag sila nga, "Di lang ta mag-away kay Villar may among kontra." Ang di kaayo diplomatikanhong mga nag-yellow wa hinuon kapugong pag-ingon, "Di lang mi makig-away kay pilde na man mo." [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 18, 2010

2010-04-16T23:55:00.001-07:00

Malipayon nga sayop

Kon El Nino nay hisgutan, daghang malipay kon masayop ang Pagasa. Makahahadlok man gung pasidaan ni Pagasa Visayas Director Oscar Tabada nga sa Abril mahiagoman sa mga Sugbuanon ang labing bangis nga epekto sa huwaw. Ug nga kon nagsagunto na ta sa kainit karon mosamot pa gyong kaigang sa Mayo kay, way labot sa piniliay, maoy labing init nga buwan sa tuig.

Apan pagsud sa Abril duha na ka kusog nga bunok sa uwan ang nibasa, sa pipila ka bahin gani nibaha, sa Sugbo ug kasilinganang lalawigan. Samtang nagsuwat ko ini, wa igkitang adlaw ug nagsigeg habuhabo. Nakaseguro kong wa mag-inusara sa pagpangaliya nga nasayop ang Pagasa.

-o0o-

Sa mapa nga gipakita ni Tabada nako niadtong Pebrero, puwa ang tibuok Sugbo sa Abril. Pasabot nga motidlom pag-ayong uwan. Nga mangalaya ang mga umahan. Nga moinit ang dagat nga mahimong makapatay sa mga isda sa fish ponds ug magbawng pangisdaan. Ug nga mahulga pag-ayong mga tinubdan sa tubig.

Gipasabot hinuong Tabada nga ang El Nino wa magpasabot nga wa gyoy uwan. Duna gihapoy uwan matag karon ug unya. Apan hinay ug tagsa ra kaayo. Nga sa buwan sa Pebrero ug Marso kapin sa 80% ang kuwang sa uwan sa Sugbo. Bisan sa kusog nga mga uwan karong buwana, nipasidaan si Tabada nga wa pa matapaking alkanse sa uwan sukad niadtong Oktubre.

-o0o-

Maong labihan nakong lipaya pagkakita sa mapa sa NASA ug Climate Prediction Center (CPC) sa Estados Unidos. Nga nasaksihan na sa Pilipinas ug ubang kanasuran ang labing bangis nga epekto sa El Nino. Nga nagsugod na pagkahilis niadtong Marso. Ug nga hingpit na gyong mahanaw sa Hunyo. O labing dugay Hulyo karong tuiga.

Wa hinuon ni magpasabot nga niabot nang tinguwan. Sama sa iyang pagkuyanap nga nilungtad og pila ka buwan, sama sab ka-anam-anam ang iyang pagbiya. Sa ato pa, uga ug igang lang gihapon. Hangtod nga moabot ang tinguwan ug tingbagyo karong Hunyo.

-o0o-

Kon molungtad ang El Nino lapas sa Hunyo, nipatin-aw ang CPC, maibanan ang gidaghanon sa mga bagyo sa Pilipinas ug kasilinganang kanasuran karong tuiga. May lain hinuon silang pasidaan: Ang El Nino mahimong pulihan sa mangtas sab niyang katugbang, ang La Nina, nga mahimong mosangpot sa lapad nga baha dayong tapos karong tuiga.

Sa kataposang igo sa El Nino ug La Nina niadtong 1997-1998, gatosan ka tawo ang nangamatay, binilyon ka dolyar ang kadaot sa mga umahan ug kabtangan sa tibuok kalibotan tungod sa huwaw sa Asya ug Australia ug lunop sa Latin America. Wa pa matino ang kinatibuk-ang kadaot karong tuiga. Apan nitiyabaw nang mga mag-uuma ug mga mangingisda. Kay bisan nagbalikbalik nang katalagman, ug bisan sa sayong pasidaan sa Pagasa, wa gihapon kaandam ang kagamhanan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 17, 2010

2010-04-16T02:04:00.001-07:00

Misteryo sa pari

Di to unang higayon nga nisud si Padre Alexander Salve sa Pacific Tourist Inn. Diin siya namatay niadtong Miyerkules sa gabii. Niadtong Biyernes sa hapon sa niaging semana (Abril 9), nahimo siyang pasahero sa taxi driver nga nakaagi niya sa eskina V. Gullas ug Balintawak, ang nahimutangan sa pension house, ug nihatod niya sa simbahan sa Pardo.

Ang drayber nakaila ni Padre Salve kay parokyano siya niadto sa pari sa iyang paghimong parokya sa Christ The King sa Mandaue. Sa wa pa nabalhin si Padre Salve sa San Lorenzo Ruiz Parish sa Tisa. Ang drayber kumbinsido nga igo lang nipahuway ug way laing katuyoan ang pari sa pension house.

-o0o-

Matod sa drayber gipasabot siya ni Padre Salve nganong niabot siya sa downtown area. Nga nahibaw-an nang daan sa drayber kay iya mang silingan sa Mandaue ang igsuon ni Takloy, ang sinaligan nga sakristan sa pari. Matod sa drayber ganahan si Padre Salve nga mao rang usa nga magsuruy-suroy aron makapahuway sa iyang mga gimbuhaton sa parokya.

Gani, napasahero sab niya og kausa ang pari gikan sa SM City ug nagpahatod sa Pardo. Ang iyang nasaksihan nga kabuotan ug kaligdong ni Padre Salve sa ilang parokya sa Mandaue maoy iyang gipasikaran sa pagsalikway sa mga pagduda nga may babayeng kauban ang pari sud sa kuwartong iyang namatyan.

-o0o-

Ang kasayuran sa drayber nitakdo sa kasayuran nga gihatag sa duha ka parokyana ni Padre Salve sa Tisa ug Pardo. Matod nila di ganahan ang pari nga matug sa iyang kuwarto sa kumbento kay sikit sa kampanaryo ug mahasol siya matag bagting sa mga lingganay.

Nisamot ang panginahanglan sa pari og hilom nga pahuwayanan human siya ma-operahi sa iyang kasingkasing. Gihulagway nila si Padre Salve nga ganahang mag-inusara. Nangagpas sila nga ang pension houses maoy gidangpan aron nga makalikay sa way kinutoban nga mga panginahanglan sa iyang mga parokyano.

-o0o-

Apan ang mga suki sa Pacific Tourist Inn mosulti nimo nga di ni ingon ana kahilom ni kahaom nga pahuwayan. Ang kilas nga trapiko sa mga sakyanan ug katawhan sa palibot mas alingugngog pa kay sa kampanaryo sa parokya ni Sto. Tomas de Villanueva sa Pardo.

Mahimo hinuong mao gyoy napilian ni Padre Salve nga haom niyang pahuwayanan. Kinsa may makatulisok niya kon nahukman nga ang paggamit og alyas maoy makahingpit sa kagawasnon sa pagsud gawas sa pension house? Gawas pa, nitataw si Arsobispo Ricardo Kardinal Vidal, kinsa may magbuot unsay isul-ob o di isul-ob ni Padre Salve sa iyang pagpahuway? Ang mga pangutana mahimong matubag ra sa kapulihay. O malubong uban sa pari. Bisan unsa pa, di makatay-og ang simbahan. Gawas lang kon pilion sa kaparian ang naandan nga pagtabon sa kamatuoran. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 16, 2010

2010-04-15T03:27:00.001-07:00

Kamatayon sa pari

Mao ni ang kataposang mga lakaw ni Padre Alexander Salve sa wa pa siya mamatay gabii:

· Uban sa iyang drayber ug sakristan, namunyag siya sa San Lorenzo Ruiz Parish, kanhi niya parokya sa Tisa, Cebu City;

· Nagpahatod sa iyang drayber sa SM City sa North Reclamation Area diin nanaog uban sa iyang sacristan;

· Ni-check in isip "Al Villa" nga taga Davao sa Pacific Tourist Inn sa eskina V. Gullas ug Balintawak sa alas-5:45 gahapon sa hapon; ug

· Pagka alas-7 gabii, nakplagan siya sa guwardiya nga underwear na lay gisul-ob, naghigda nga wa nay panimuot ug igo lang nitig-ik og katulo dihang gisuwayan pagpukaw.

-o0o-

Usa sa pangdani sa Pacific Tourist Inn sa ilang mga kustomer mao nga pila lang ka gutlo ang ilang gilay-on gikan sa Basilica del Sto. Nino. Apan wa gyod tingali magpaabot ang mga tagduma nga tinuod nga pari nga mamahimo nilang kustomer. Labi na tungod sa kaluag sa ilang seguridad. Nga bisan kinsa lay makasud nga di kinahanglan nga magpalista sa front desk.

Matod sa mga guwardiya dunay lagda ang management nga gawasnon nga makasud ang mga bisita sa kuwarto sa ilang mga kustomer. Apan gilimitahan nga makapabilin sa kuwarto sud lang sa usa ka oras. Niangkon hinuon ang mga guwardiya nga di nila mapatuman ang lagda kay bisan kinsa ra may makasud gawas nga wa silay paagi pag-ila kinsay nisud sa unsa nga kuwarto.

-o0o-

Duha ka babaye ang nisulti sa guwardiya alas-7 sa gabii niadtong Miyerkules nga giatake sa kasingkasing ang ilang kustomer sa Room No. 426. Giunsa man nila pagkahibawo ang kahimtang ni Padre Salve? Nangabli bang pari? O nakasud gyod ang mga babaye sa kuwarto? Ingon ini ba kataphaw ang seguridad sa pension house?

Ang guwardiya nga si Virgilio Sevilleta niangkon nga wa niya igkita ang duha ka babaye human dad-a sa Eruf ang patayng lawas ni Padre Salve. Nagpasabot ba ni nga di mga kustomer sa pension house ang duha ka babaye? Kon mao, kinsa may ilang giduaw didto?

-o0o-

Sa kalisod pagpatin-aw nganong hubo nang naghigda sa pension house si Padre Salve, ang kadagkoan sa Artsidyosesis sa Sugbo ug pipila ka parokyano nidiretso sa pagpanagang:

· Nga didto sa SM City namatay ang pari;

· Nga mahimong nitambong ang pari sa kumbira alang sa mga bisita sa iyang giduma nga bunyag sa Tisa didto sa pension house; ug

· Nga mahimong didto sa pension house naabti og grabeng kakapoy ang pari kansang daan nang sakit sa kasingkasing nasamotan sa iyang kamanggihatagon.

Sa di pang kabuylo pagpangita og lain pang posibleng katin-awan, maayo tingaling pahinumdoman ang kaparian nga ang kamatuoran maoy makapalingkawas sa tanang hingtungdan sa wa kinahanglana nga pagpangulipas. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 15, 2010

2010-04-14T02:09:00.001-07:00

Mas tam-is nga pahiyom

Lapulapu City Hospital—Mao ni pinuy-anan tibuok semana karong semanaha sa mga bata nga pasyente gikan sa Sugbo ug kasilinganang mga lalawigan ug boluntaryong mga doktor ug nurses gikan sa Australia sa nagpadayon nga libreng operasyon alang sa mga may bitas sa ilang ngabil ug lingagngagan. Dul-an sa gatos ang gitakdang ma-operahan inig tak-op sa tinuig nga kalihokan karong Sabado.

Hinugpong ning proyekto sa Kiwanis Club of Cebu, Operation Rainbow Australia, Philippine Charity Sweepstakes Office, DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu. Sa 143 ka bata ang na-screen niadtong Dominggo, 84 ang ni-qualify sa libreng operasyon. Ang nabalibaran, kasagaran tungod sa hilanat, sip-on, ubo ug ubang kakulian sa kahimsog, gi-reserba nang daan alang sa sunod tuig.

-o0o-

Kasagaran sa mga pasyente taga Sugbo, ang labing lagyo taga Daanbantayan ug Madridejos, Bantayan. May naggikan sab sa Calatrava, Negros Occidental. Ang taga Ormoc City ug Kananga sa Leyte nakapahimus sa libreng sakay sa ayroplano nga gitanyag ni Capt. Jessup Bahinting sa AviaTours. Ang labing bata upat pa ka buwan. Ang labing hamtong 55 anyos.

Kasagaran sa mga pasyente dunay bitas sa ngabil (cleft lip). Matag pasyente ma-operahan sud lang sa 45 minutos. 25% nila nahiagom sa mas seryusong bitas sa lingagngagan (cleft palate). Nga kinahanglang gahinan og usa ka oras ug 45 minutos matag pasyente. Hangtod 20 ka pasyente ang ma-operahan matag adlaw.

-o0o-

Ang mga pasyente nga way kapuy-an samtang magpaabot sa ilang turno sa operasyon, gihatagan sa Kiwanis Club og kasamtangan nga pinuy-anan ug pagkaon. Ang mga bata gipanghatagan og mga duwaan, coloring books ug pens nga ilang kalingawan samtang magpaabot sa operasyon ug loot bags ug mga tambal nga mabawon human sa operasyon.

Gikan sa operating room, ang mga pasyente dad-on sa recovery room diin huwaton silang makamata gikan sa anaesthesia sa di pa taoran og dextrose alang sa ilang pagkaon ug itugyan sa ilang mga ginikanan. Tugotan lang makapauli kon matino nang maayong panglawas ug makapahiyom na pag-usab.

-o0o-

Si Wilma Dunne, presidente sa Operation Australia, nahinangop kaayo sa kadaghan sa mga pasyente nga ilang naatiman karong tuiga. Matod niya kinahanglan sila nga motigom og mas dakong hinabang sa Australia aron makaatiman og mas daghan pang mga pasyente sunod tuig.

20 ka tuig nang nagbalikbalik silang Dunne ug kaubanan dinhi ug naka-opera na og dul-an sa 4,000 ka mga bata. Nalipay sila sa tabang sa Lapulapu City Hospital nga kon mosugot ang mga tagduma mao lang gihapoy ilang himoan sa operasyon sunod tuig. Matod ni Dunne ang tanan nilang kahimanan nga gihakot gikan sa Australia—lakip nang flashlights, bedsheets ug di maggamit nga mga tambal—ilang ibilin sa tambalanan aron kapahimuslan sa mas daghang kabos nga mga pasyente. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 14, 2010

2010-04-13T01:58:00.001-07:00

Pulos nabayran

Kon hangtod karon ganahan lang gihapon ang mga loyalista sa Lakas-Kampi-CMD nga mangangkon nga sila ang labing lig-on nga politikanhong partido sa nasud, maayo nga ilang panaminan kining mga numero nga gipagawas sa ilang vice chairman, si Misamis Oriental Governor Oscar Moreno: Sa 150 ka kongresista nga nakadaog ubos sa partido niadtong 2007, 30 na lang ang nahibilin kay ang kinabag-an nibalitok na ngadto sa Partido Nacionalista ni Senador Manny Villar ug Partido Liberal ni Senador Noynoy Aquino.

Si Moreno mismo niinsistir nga ang dakong konsuylo mao nga nihiyos man tuod apan mas nagkahiusa na karon ang ang Lakas-Kampi-CMD. Kana kon ato nang nakit-an ang kataposang hugpong sa nanglayas nga mga sakop sa partido.

-o0o-

Inilang politiko sa Sugbo gisakitan nga gisaway pag-ayo, bisan sa iyang mga higala, ang iyang pagbalitok ngadto sa laing partido nga gidungog sa kabusdik sa puntil. Gani, ang kadagkoan sa iyang kanhi partido nipasidaan nga ibasura nila ang iyang kandidatura. Di hinuon siya kinahanglan nga magpakilimos og kaluoy ni bisan kinsa. Kay gidungog siya nga mas gamhanan og makinarya kay sa lig-on niyang kaatbang.

Apan ang iyang pangutana makapahugno sa mga lungsoranon nga naglaom nga may kaligdong pa nga nahibilin sa atong mga politiko: "Kinsa man ang mas salawayon. Ako nga nidawat og kuwarta ug nibali? O sila nga nidawat og kuwarta apan wa mobali?"

-o0o-

Mayor sa amihanang Sugbo, nga suod kaayo sa kasingkasing ni Gobernador Gwen Garcia, may dakong suliran: Ang iyang mga ginikanan suod kaayo ni kanhi presidente Joseph Estrada busa obligado siya nga mopaluyo sa kandidatura ni Erap; maong sa kataposang duaw sa kanhi presidente dinhi, ang mayor nakigsawo og paniudto uban niya.

Apan maisugon nga nipasidaan si Garcia nga iyang silotan si bisan kinsang sakop sa One Cebu nga di mopaluyo ni Gibo Teodoro. Sa proclamation rally sa mayor pila ka adlaw ang nilabay, wa na niya hisguti ang ngan sa kanhi presidente. Mas nahadlok ang mayor sa gobernadora kay sa iyang mga ginikanan.

-o0o-

Kadagkoan sa Nacionalista masaligon hinuon nga maihap na lang sa mga tudlo ang mga mayor nga mahibilin sa One Cebu sa mosunod nga mga adlaw. Matod nila nasabotan nga magsunod og balitok ang mga mayor sa ikaduha, ikatulo ug ikaupat nga distrito sa Sugbo aron pagpasundayag sa puwersa ni Villar sa Sugbo ngadto sa ubang bahin sa nasud.

Si Villar mismo labihan kamasaligon dihang nahinabi sa DYAB Abante Bisaya mahitungod sa bag-o niyang mga tigpaluyo sa Sugbo. Matod niya gikasabot na niya ang Sugbuanong mga politiko sa kataposan niyang duaw dinhi uban sa iyang asawa. Ug paabuton na lang niya nga sila ang mopahibawo sa ilang pagpaluyo sa iyang kandidatura sa tukmang panahon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 13, 2010

2010-04-12T02:06:00.001-07:00

Tepok sa topak

Morang bingka ang ABS-CBN News ning labing bag-ong kontrobersiya tali sa nag-unang mga piliunon pagka presidente, silang Manny Villar ug Noynoy Aquino: Sa usa ka bahin, nidemanda si Aquino nga mangayo og pasaylo ang news organization tungod sa pagpagawas sa peke nga dokumento nga nipasangil nga nahiagom siya og clinical depression; samtang sa pikas bahin, nihimakak si Villar nga gikan nilang dokumento kay imposible nga ilang saligan ang ABS-CBN News nga ilang gipasanginlan nga tua kapusta ni Aquino.

Namakak bang ABS-CBN sa pagtumbok nga duha ka opisyal sa Nacionalista Party ang tinubdan sa dokumento? Nganong di man sila nganlan? Sayop ba ang pagpagawas sa dokumento bisan gikuwestiyon nang kamatinud-anon ini?

-o0o-

Obligasyon sa bisan unsang responsableng news organization ang pagpanalipod sa ilang mga tinubdan. Apan ila sang obligasyon ang paghatag sa publiko og ideya kinsa ang mga tinubdan. Mao nga inay moggamit sa naandan nga "kasaligang tinubdan," kinahanglang ihulagway ang mga tinubdan kon may katakos ba pagluwat sa gikagubtan nga kasayuran.

Maong inay modangop sa mas hanap nga paghulagway nga "mga politiko" o "mga abogado" ang mga tinubdan, gitumbok sa ABS-CBN News nga taga Nacionalista ang naghatag sa dokumento. Aron pagpahibawo sa katawhan nga mga kaatbang ni Aquino ang namasangil niya. Sama nga giila sa ABS-CBN News ang Liberal Party nga maoy tinubdan sa mga dokumento nga nakahimong kuwestiyonable sa mga pangangkon sa kakabos ni Villar.

-o0o-

Ambot may nagduda pa ba diin gikan ang pekeng dokumento. Duha ka semana ang nilabay, ang tigpamaba sa Nacionalista, Gilbert Remulla, nitawag sa kampo ni Aquino nga "Topak" alang sa Trapos or traditional politicians, Opportunists And Kamag-Anak Inc. Ug human sa pasiuna nga pagpanghimakak og kalambigitan sa pekeng dokumento, karon hingpit nang nikabayo si Villar ug mga alyado sa isyu pinaagi sa pag-awhag ni Aquino pagpaubos og psychiatric examination.

Ang tuyo sa mga nanghatag sa dokumento sa ABS-CBN News natuman na. Mosugot o di si Aquino sa hagit ni Villar, nilampos na sila pagpugas og pagduda sa kahimtang sa panghunahuna ni Aquino.

-o0o-

Angay bang gitagoan na lang unta sa ABS-CBN News ang dokumento human gipanghimakak nilang Aquino ug Fr. Tito Caluag? Human nadawat ang dokumento, nikatap ang kasayuran sa Internet ug text messages. Busa ang pagtapion sa kasayuran wa nay kapuslanan.

Gipanghimakak sab ni Villar ang mga dokumento nga nagkuwestiyon sa iyang mga transaksiyon ug mga pangangkon. Angay ba sab diayng gitagoan ang mga dokumento gikan sa publiko? Dakong risgo alang sa mga tigbalita nga gamiton sila sa mga politiko. Apan di ni igong sukaranan nga isalikway na lang nila ang tanang kasayuran, mohunong na lang pagkuha sa bahin sa mga naigo sa kasayuran ug motalaw na lang pagpangita sa kamatuoran. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 12, 2010

2010-04-11T01:17:00.001-07:00

Milagro sa presyo

Ang kontrobersiyal nga luna sa mga Balili unang gitanyag ngadto sa Kepco (Korea Electric Power Corp.) niadtong Disyembre 2003. Segun sa real estate brokers nga unang gitahasan pagbaligya sa luna, P65 milyones ang ilang gibungat nga presyo alang sa lapad nga luna. O P256 matag metro cuadrado.

Sa pasiunang sabutsabot, ilang gipasabot ang mga representante sa Kepco nga kinahanglang ang kompaniya maoy mobayad sa mga buhis sa transaksiyon ug sa komisyon sa mga ahente ug ubang naghikay sa transaksiyon nga mokabat tanan og P20 milyones. Kon nahinayon pa untang transaksiyon, P85 milyones ray bayranan sa Kepco ngadto sa mga Balili.

-o0o-

Nga ubos kaayo kon itandi sa P98.9 milyones nga gibayad ni Gobernador Gwen Garcia alang sa samang luna niadtong 2008. Unsa may nahitabo gikan sa 2003, dihang unang gitanyag sa mga Balili ang luna ngadto sa Kepco, hangtod sa 2008 dihang giaprobahan ni Garcia ang pagpalit sa luna?

Duha ka katin-awan ang atong nahibaw-an: Segun sa orihinal nga real estate brokers nahunong ang ilang transaksiyon sa Kepco kay niapil ang kadagkoan sa Kapitolyo sa Sugbo. Si Provincial Board (PB) Member Juan Bolo, kansang lisensiya pagka real estate broker gikatahong nihupas na, niangkon nga maoy unang nagpahibawo ni Garcia mahitungod sa igbabaligya nga luna. Matod ni Bolo giduso niya ang transaksiyon tungod sa sugo sa gobernadora.

-o0o-

Ang pagsud sa Kapitolyo nakahimo og dakong milagro sa presyo sa luna sa mga Balili:

· Nisutoy dayon ang presyo ngadto sa P430 matag metro cuadrado;

· Nga gipaburot pa gyod sa Cebu Provincial Appraisal Committee ngadto sa P610 matag metro cuadrado; dayon

· Giulug-ulogan tang Garcia nga, salamat sa iyang kamaayo ug kakusganon nga makigsabutsabot sa mga Balili, napaubos ang presyo ngadto sa P400 matag metro cuadrado.

Wa hinuon malipat ang nagpakabana nga Sugbuanong mga magbubuhis nga ang presyo nga gibayran sa Kapitolyo mas taas gihapon og P144 matag metro cuadrado kay sa orihinal nga presyo sa luna.

-o0o-

Sa kadugay nga nahuman sa pakisusi sa mga sakop sa PB ug sa mga imbestigador nga tinudlo ni Garcia, wa gyoy bisan usa nilang nakahunahuna pagpangutana sa Pamilyang Balili kon pilay ilang nadawat gikan sa P98.9 milyones nga gibayad sa Kapitolyo. Labi na atubangan sa gikatahong reklamo ni Amparo Balili, biyuda sa tag-iya sa luna, nga nadawat ra siya og P65 milyones, ang orihinal nilang gipangayo alang sa luna.

Kon P4.9 milyones ang komisyon nga nakuha sa ahente; P5.9 milyones ang capital gains tax; ug P1.5 milyones ang documentary stamp tax; P77.4 milyones ra ang kinatibuk-an nga naggasto sa kontrobersiyal nga transaksiyon. Mao nga may sukaranan ang pangutana: Hain man ang, ug kinsa may nagbahin-bahin sa, sobra nga P21.5 milyones? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 11, 2010

2010-04-09T20:22:00.001-07:00

Hudlat sa Sumilon

Sa di pa makabuylo si Oslob Mayor Ronald Guaren sa iyang kampanya pagpalayas sa Sumilon Bluewater Island Resort (SBIR) pinaagi sa pagpahamtang nilag makalilisang nga mga bayranan, maayo tingaling pahinumdoman siya unsa kalaksot ang isla dihang ang munisipyo pay nagduma ini. Sa ilang pagsugod paglimpiyo sa Sumilon niadtong Oktubre 2004, ang mga kawani sa SBIR nakugang sa gidaghanon ug kalang-og sa mga basura nga nagpasad sa tibuok isla—timaan sa katuigan sa pagpabaya.

Karon, bisan sa kapakyas sa munisipyo paghatag og tubig ni kuryente sa isla, ang Sumilon duna nay klarong kadalanan, 14 ka cottages, swimming pool, power generators, dakong kan-anan, luwas nga basurahan ug barge. Inay pasalamatan, gusto ni Guaren nga silotan ang SBIR sa pagpalambo sa Sumilon.

-o0o-

Ang SBIR nakasud sa Sumilon tungod sa pagtugot sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) nga kinahanglang lab-ason matag tuig. Marso sa niaging tuig, gipirmahan ang kauyonan, nga gipasiugdahan ni Guaren, sa hinugpong nga pagduma sa Sumilon tali sa DENR ug sa munisipyo.

Apan niadtong Oktubre nipasar ang Sangguniang Bayan sa Oslob og ordinansahon nga nipahamtang sa SBIR og tinuig nga mga bayranan nga mokabat og P3 milyones. Sa way pagtahud sa permiso sa SBIR gikan sa DENR nga hangtod pa sa 2011. Ug linaktawan bisan ang komitiba, nga gipangulohan mismo ni Guaren, nga gitukod sa hinugpong nga pagduma sa Sumilon.

-o0o-

Ang kita sa SBIR di paigo pagsuhol sa kapin sa 50 ka kawani ug sa dagkong bayranan nga gipaningil nilang Guaren ug kaubanan. Kon way makabaraw sa kahakog ni Guaren, mahimong mapugos ang mga tagduma sa SBIR pagpamutos ug pagbiya sa Sumilon. Kon mahitabo na, kabayran bang Guaren ang P100 milyones nga nabubo sa SBIR sa Sumilon?

Di kabuylo ang SBIR pagpalambo sa Sumilon kay tagsa ka tuig rang ilang permiso. Kon kahatagan og mas taas nga lugway, makadugang silag cottages nga makadani og dugang mga turista. 40% rang ilang occupany rate karon kay di kapatuyang pagpada og mga turista ang travel agencies tungod sa kanihit sa ilang kuwarto.

-o0o-

Akong higala ang Pamilyang Alegrado nga maoy nanag-iya sa SBIR. Takos silang manalipod sa ilang kaugalingon apan nasubo lang ko sa di makiangayon nga pagtagad ni Guaren nila. Di malalis ang kadako sa natampo ni Consul Arcadio Alegrado, uban ang iyang hotels ug resorts sa Sugbo, Bohol ug Mindanao, sa lokal ug nasudnong ekonomiya.

Sa iyang pagbunal sa SBIR og makalilisang nga mga bayranan, si Guaren igo lang nagtan-aw sa tumoy sa iyang ilong. Ang mas dakong hulagway nga iyang nataligam-an mao nga ang pagpakigtambayayong sa pribadong sektor, di ang pag-apiki nila, maoy labing mahinungdanong yawe pagpalambo sa turismo sa Oslob ug sa panginabuhi sa mga Oslobanon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 10, 2010

2010-04-09T03:22:00.000-07:00

Sentenaryo sa UV

Ang University of the Visayas (UV) nagsugod isip Visayan Institute (VI) sa usa ka inabangan nga bay sa Dakbayan sa Sugbo niadtong 1919. Apan naugdaw sa ikaduhang gubat sa kalibotan. Sa 1946, nangabli pagbalik ang mga klase sa VI sa Argao sa habagatang Sugbo. Dayon pagka 1947, nahibalik ang UV sa luna nga iyang nahimutangan karon sa Colon. Sa 1948, ang VI nahimong unibersidad, ang labing una sa Sugbo.

Si Don Vicente A. Gullas, uban ang makanunayon nga pag-abag sa iyang hamiling kapikas, si Josefina "Inday Pining" R. Gullas, naglaom nga sa kaliboan ka mga tinun-an sa VI ug UV may mamahimong mga Hari ug Rayna nga bisan di makasul-ob og mga korona kahatagan sa samang mga pasidungog.

-o0o-

Wa makawang ang damgo nilang Don Vicente ug Inday Pining. Ang ilang mga tinun-an, nga 37 ra ka buok sa ilang pagsugod 91 ka tuig na ang nilabay, nahimo nang 20,000 sa walo ka campuses sa tibuok lalawigan sa Sugbo. Naglakip sa Gullas Medical Center sa Banilad (nga maoy nahimutangan sa Vicente Gullas Memorial Hospital, Gullas College of Medicine, College of Nursing, Gullas College of Dentistry, Tan Kim Ching Cancer Center ug ang umaabot nga Cosmetic Surgery Center).

Daghang mga gradwado sa VI ug UV ang nahimong mga Hari ug mga Rayna sa patigayon, politika, hustisya, arte ubang mga natad sa pangalagad sa kagamhanan ug sa pribadong sektor. Wa silay mga korona apan gipurung-purongan sa mga pasidungog tungod sa higante nilang mga tampo ug sa kadaghan sa mga kinabuhi nga ilang nahikap.

-o0o-

Samtang nangandam sa umaabot nga ika-100 nga sumad sa pagkatukod sa higante nga tigbayon sa edukasyon, ang mga anak nilang Don Vicente ug Inday Pining naglaraw sa pagpataas pa sa sukdanan sa kalamposan sa ilang mga tinun-an. Si Dr. Jose "Sir Dodong" R. Gullas, executive vice president sa UV, naglaraw sa pagtanyag og libreng bay ug yuta alang sa tanang topnotchers sa bar ug board examinations.

Matod ni Sir Dodong, sama nga ang UV nahimong ikaduhang pinuy-anan sa mga tinun-an, ang libreng bay ug yuta human sa ilang gradwasyon gilaoman nga makahatag nila og mas gamhanang inspirasyon sa pagpanlimbasog pagkab-ot a kinapungkayan sa ilang kalamposan.

-o0o-

Si Sir Dodong ug iyang mga igsuon—silang Kongresista Eduardo R. Gullas ug Gliceria Gullas-Lucero—nadasig sa maayong mga mithi nga maoy labing mahinungdanong kabilin sa ilang mga ginikanan.

Labi na sa panugon ni Don Vicente: "Ug kon mamatay na ko, nanghinaot kong ang akong kinabuhi di lang usa ka sugilanon nga isugid—damgo nga haw-ang ug makalimtan. Nangandoy kong mahimo ning pangaliya, o awit sa gugma ug kamapuslanon, nga modangilag sa kainit sa diwa sa kabos o alaot nga linalang nga may sidlak pa sa panagway sa Ginoo sa ilang kahiladman." [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 9, 2010

2010-04-08T03:10:00.001-07:00

Pagpilot sa kinabuhi

Karong Sabado ug Dominggo, ipahigayon ang duha ka dagkong kalihokan nga pulos gitumong pagtabang di lang sa mga bata kon dili apil na sa mga dagko: Ang libreng tuli sa mga bata nga nagpangedaron og pito ka tuig pataas sa sayong buntag sa Sabado; ug ang libreng pagpilot sa mga bungi sa mga bata nga nagpangedaron og tulo ka buwan pataas.

Kapahimuslan ni bisan kinsa ang libreng mga pangalagad. Sa libreng tuli, ang labing sayong mangabot maoy unang matuli sugod sa alas-6:00 sa buntag sa ABS-CBN Broadcast Complex sa Jagobiao, Mandaue City. Samtang sa operasyon sa mga bungi, nagpadayon nang rehistrasyon ug ang screening sa mga pasyente himuon tibuok adlaw sa Dominggo sa Lapulapu City District Hospital.

-o0o-

Hangtod 250 ka mga bata ang libre nga matuli. Hinugpong proyekto kini sa Hi-Precision Diagnostics, nga nagsaulog sa iyang ikanapu nga sumad karong tuiga, TV Patrol Central Visayas, nga nagpahigayon sa iyang "Kalusogan Patrol," DYAB Abante Bisaya, nga magsaulog sa iyang ika-15 nga sumad karong tuiga, ug ABS-CBN Central Visayas.

Labing menos 13 ka doktor ang motanyag sa ilang libreng pangalagad. Nihangyo sila nga pasabtong daan sa mga ginikanan ang ilang mga bata aron nga ang mga pasyente ganahan na nga magpatuli. Hasol ug langay na kon magginukdanay pang mga ginikanan ug mga bata. Gilaoman hinuong mahupay og diyutay ang ilang kahadlok sa popcorn nga ipanghatag sa Bantay Bata 163.

-o0o-

Ang libreng operasyon sa mga bungi, nga himuon sa tibuok semana sunod semana, hinugpong nga proyekto sa Project Rainbow sa Australia, Kiwanis Club of Cebu, Philippine Charity Sweepstakes Office, DYAB Abante Bisaya ug Abs-CBN Central Visayas. Libre ang tanan, bisan ang mga tambal, pagkaon ug duwaan alang sa mga bata sa di pa, atol ug human sa operasyon.

Ang Kiwanis nitanyag og libreng pinuy-anan alang sa mga pasyente gikan sa kasilinganang mga lalawigan. Human nakadungog sa talagsaong kamanggihatagon sa mga tigpasiugda sa proyekto, si Capt. Jessup Bahinting sa AviaTour nitanyag sa iyang mga ayroplano alang sa libreng transportasyon sa mga pasyente gikan sa Bohol, Negros Oriental ug Leyte.

-o0o-

Ika-20 na ni ka tuig nga pagbalik ni Wilma Dunne sa Project Rainbow dinhi sa Pilipinas. Mas ganahan siya sa Sugbo kay sa Manila tungod sa ka-asul sa atong kalangitan ug kahapsay pa sa atong trapiko. Apan ang labing nakadani niya dinhi mao ang labing makaluluoy nga mga pasyente.

Matod ni Dunne kapin na sa 4,000 ka mga bungi ang ilang na-operahan ug nahatagan og mas sanag nga ugma. Ang labing grabeng mga pasyente, apil nang batang babaye nga nawad-an sa iyang ilong ug batang lalaki nga nahugno ang tibuok panagway, gida ni Dunne sa Australia ug malampuson nga nahatagan og bag-ong ugma. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 6, 2010

2010-04-05T01:58:00.001-07:00

Morang sanglahon

Lisod lalison ang pangangkon nga si Gibo Teodoro ang usa sa labing takos nga piliunon pagka presidente. Nga ang iyang kampanya, nga mapailubon nga nipasabot sa iyang plataporma, maoy usa sa labing ligdong. Wa siya manglabay og lapok sa iyang mga kaatbang. Ni magpalaban sa labing sikat nga mga artista.

Apan padayon siyang nangiwit sa surveys. Di tungod sa kabugo sa mga botante. Kon dili tungod sa dako nilang kasilag sa dagko ug nangalisbo nga mga eskandalo nga gipasangil batok sa pamunoan ni Pres. Arroyo. Nga, sa dakong demalas ni Teodoro, maoy nipurung-purong niya isip opisyal nga kandidato pagka presidente sa Lakas-Kampi CMD.

-o0o-

Mao nga dayong sugod sa kampanya wa na mosikit si Teodoro ni Arroyo. Bisan sa nasudnong kombensiyon sa partido, si Teodoro na lay nagtungtong human gipakanaog sa entablado silang Arroyo ug ubang kadagkoan sa administrasyon. Ug way bisan usa ka rally ni Teodoro sa nagkalainlaing bahin sa nasud, apil na sa Pampanga, nga gipaapil si Arroyo.

Gani, dihang wa gyod mosaka ang ratings ni Teodoro, gitambagan siya nga sundon ang deklarasyon ni anhing presidente Manuel Quezon nga: "Ang akong paglaban sa partido matapos sa pagsugod sa akong paglaban sa nasud." Wa ni himoang Teodoro. Apan wa sab bakwia ang pag-isip ni Arroyo nga morang sanglahon. Nga kutob sa mahimo kinahanglang likayan.

-o0o-

Dihang nagkayamukat nang kampanya ni Teodoro, human nireklamo silang Edu Manzano ug Bong Revilla ug ubang piliunon nga way kuwarta ang Lakas-Kampi CMD ug human nanglayas ang mga Singson sa Ilocos, mga Zubiri sa Bukidnon ug mga Garcia sa Sugbo, daghang nangagpas nga igo lang gipamatud-an ni Arroyo kinsay tinuod nga hawod sa partido.

Karong gipasanginlan na si First Gentleman Mike Arroyo nga nakigkonsabo ni Manny Villar, pinaagi sa iyang sinaligan nga si GSIS President Winston Garcia, nga gisundan sa pagbiya ni Teodoro isip tsirman sa partido, nisibaw ang hagit nga pamatud-an ni Arroyo nga wa pa niya ilawog sa tirong ang standard bearer.

-o0o-

Sa akong pagsuwat ini, hugot nga gibalibaran ni Arroyo ang awhag. Di siya mangampanya alang ni Teodoro. Matod sa iyang tigpamaba sa Malakanyang mas mahinungdanon alang ni Arroyo ang padayon nga pagduma sa nasud kay sa pamolitika.

Igo ba lang gipikatan ni Arroyo silang Teodoro ug kaubanan nga mao ni ilang naani sa pagpangahas pagtuo nga wa sila magkinahanglan niya—ug sa labing gamhanang makinarya nga iyang giduma? Mahimo. Apan nagduda ko nga labaw sa iyang kaluoran ug kamadinumtanon ang mas dakong hinungdan sa paglikay ni Arroyo pagpangampanya alang ni Teodoro mao ang dakong kahadlok. Nga, kon mabantang na gyod ngadto ni bisan kinsang nahibilin nga nagduda pa hangtod karon, mosamot na hinuon pagtidlom ang nalansang nang daan nga ratings ni Teodoro. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 5, 2010

2010-04-04T03:15:00.001-07:00

Mga agpas ni Sonny

Kon si kanhi senador Sonny Osmena ang pangutan-on, seguro nang daog sa piniliay sa Mayo 10 karong tuiga silang Gobernador Gwen Garcia, Bise Gobernador Greg Sanchez, Kongresista Nerissa Soon Ruiz pagka mayor sa Dakbayan sa Mandaue, Dr. Antonio Yapha pagka kongresista sa ikatulong distrito ug Tining Martinez pagka kongresista sa ikaupat nga distrito.

Giluwatan ni Osmena ang mga pangagpas atol sa iyang pagduaw sa tulomanon nga Arangkada sa DYAB Abante Bisaya sa niaging Semana Santa. Iyang tuyo mao ra untang pagpangampanya alang sa iyang kandidatura pagka mayor sa Dakbayan sa Sugbo. Apan wa mobalibad pagpanubag sa mga pangutana labot sa ubang bahin sa Sugbo.

-o0o-

Matod ni Osmena makaangkon sa iyang ikatulo ug kataposang termino si Garcia tungod sa kamingaw sa kampanya ni kanhi Cebu City Councilor Hilario Davide III. Kon ipaagi sa naandan nga pagsubay sa matag distrito, gitataw ni Osmena nga ilubong si Davide sa tanang distrito, gawas lang sa ikatulo ug ikaupat nga distrito nga di kaayo dako ang labaw ni Garcia niya. Nipuno si Osmena nga di kapalambo sa kahigayonan ni Davide ang pagpangampanya sa iyang amahan, kanhi chief justice Hilario Davide Jr., sugod karong adlawa.

Sa pagka bise gobernador, niingon si Osmena nga di mada ni Garcia si Glenn Soco. Kay bisan ang labing sinaligan nga mga alyado ni Garcia nangampanya alang ni Sanchez.

-o0o-

Sa Mandaue, gihulagway ni Osmena si Mayor Jonas Cortes nga "dead duck." Nipasabot siya nga ang "inato" nga paagi sa pamolitika ni Ruiz, nga ang tanang katiguwangan iyang nailhan ug parayegon kaayong mosangpit nila og "Ingko" o "Insi," maoy motino nga di kalugwayan ang unang termino ni Cortes.

Ang pag-junk ni Garcia kang Ruiz gitumbok ni Osmena nga timaan sa nasobrahan rang kamasaligon ni Garcia. Maong iyang gitambagan si Davide nga adto mamahaw sa ilang Ruiz matag adlaw. Kay nabantog ang mga botante sa Mandaue sa ilang ka-independente. Sama sa ilang pagpadaog ni Ruiz batok ni kanhi senador Sergio Osmena III pila ka piniliay nang nilabay.

-o0o-

Naneguro sab si Osmena nga modaog si Yapha batok ni Kongresista Pablo John Garcia kay hapit tanang molupyo sa ikatulong distrito mga pasyente ni Yapha. Matod niya modaog sab si Martinez batok ni Kongresista Benhur Salimbangon. Nipasabot siya nabiyaan sa mga Martinez ang ikaupat nga distrito sa niaging piniliay tungod sa pagdagan ni kanhi kongresista Clavel Asas-Martinez pagka bise gobernador.

Sa samang pakighinabi, nitug-an si Osmena og epektibong paagi pagpilde ni Bise Mayor Michael Rama: Iyang gikampanyahan ang mga Osmenista ug gipasidan-an nga kon modaog si Rama di nang kabalik si Mayor Tomas Osmena sa City Hall; apan segurong makabalik si Tommy kon ilang pilion si Sonny, nga 75 anyos ug segurong mopahuway na sa politika human sa usa lang ka tulo-ka-tuig-nga-termino. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for April 4, 2010

2010-04-03T01:29:00.001-07:00

Gwen ug Winston

Di ang kadudahang suporta sa mga Garcia sa Sugbo sa iyang kandidatura ang labing dakong suliran ni Gibo Teodoro. Kon dili ang mas kadudahang suporta sa Lakas-Kampi CMD niya. Lahi sa pamilya ni Gobernador Gwen Garcia nga nipasalig sa ilang suporta, ang mas dagkong haligi sa administrasyon nibalitok na sa iyang mga kaatbang.

Ang kamatuoran nga lisod angkunon ni Teodoro mao nga wa siya hatagi og kuwarta sa iyang partido. Kon duna man, kuwang. Maong nasaksihan natong dakong anomaliya sa nagpadayong kampanya: Ang mga piliunon sa oposisyon mas daghan og kuwarta kay sa taga administrasyon. Nga bisan si Richard Gordon mas dakog gasto kay ni Teodoro.

-o0o-

Kon tinuod ang iyang "galing" ug "talino," nahibaw-an na untang Teodoro nganong purdoy iyang kampanya. Tinuod bang si First Gentleman Mike Arroyo tua kapustang Manny Villar? Tinuod bang giyabo ang puntil sa Lakas ngadto sa ikaduhang distrito sa Pampanga? Tinuod bang nawad-an na lang gyod og paglaom ang partido niya kay pabiling iwit sa surveys?

Niambak si Teodoro, bahala nag nasuko iyang uyoang si Danding Cojuangco, sa partido nga iyang gituohan nga labing gamhanan. Wa motalikod ni Pres. Arroyo ni maluya sa nalansang niyang ratings tungod sa pagsalig nga ang makinarya sa Lakas mobaswat ug mopadaog niya. Unsaon man pagpadayon pag-ulug-ulog ang iyang kaugalingon karong ang partido nga iyang gipakamutya nagkaklaro mang nibukubuko na niya?

-o0o-

Duna say wa isulti si Gobernador Garcia sa mga Sugbuanon. Bisan sa iyang gisublisubli nga pagpaluyo sa One Cebu ni Teodoro, nganong nakigkita mang Villar sa Marco Polo Plaza ang iyang amahan ug manghod nga mga kongresista? Tinuod ba nga gawas niya, ang lain nilang gikahadlokan mao rang lain niyang manghod, si GSIS President Winston Garcia?

Nganong mora mang mga kiko silang Noy Pabling ug Pablo John? Kon uban niya, Gibo sila. Apan silang Villar ug Kongresista Eduardo Gullas wa nay pupanaganang nangangkon nga nibalitok nang duha.

-o0o-

Kasaligang tinubdan nibutyag nga ang orihinal nga sabot tali ni Villar ug sa mga Garcia mao ni: Magpabilin si Gwen kang Gibo apan tugotang iyang amahan ug manghod nga mangampanya alang ni Villar sa ilang mga distrito.

Apan human gikatahong namaligya si Villar og mga kabtangan, nga nakapasamot pagpaburot sa iyang puntil, ug sa pagsulbong pagbalik sa ratings ni Noynoy Aquino, niawhag si Villar nga inay itago ipahibawo na sa tanang hingtungdan ang pagpaluyo sa mga Garcia niya. Kay di man niya maliso ang baruganan ni Gwen, nidangop si Villar ni Winston. Nga wa sab magmakuli pagmatuod nga dunay laing hawod sa ilang pamilya. Ug kay nabantog mang kasuod niyang FG, wa kapugngi ang mga huhungihong nga ang mga Arroyo nidiga na sa ilang baraha parang Villar. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 30, 2010

2010-03-29T01:58:00.001-07:00

Giuntoy si Lito O

Dihang gi-disqualify sa Comelec si kanhi gobernador Lito Osmena pagka senador, mga sakop sa Pamilyang Garcia nipadayag og kahinugon kay nakahukom na diay unta sila pagpaluyo sa iyang kandidatura. Dihang gitugotan sa Comelec si Osmena nga makapadayon sa iyang kandidatura, hingpit na nga nakalimot ang mga Garcia sa ilang saad.

Nga ulug-ulog ra diay. Kay wa na gani nila apila si Osmena sa listahan sa paluyohan nga mga piliunon pagka senador. Giapil na nila ang mga Ilokano, Ilonggo, Tagalog, Caviteno, Kapampangan ug Muslim. Apan way bisan usa nga Sugbuanon. Gikuwaw ba diay sa One Cebu si Osmena ug ubang Sugbuanon nga mga nagpapili sa Senado?

-o0o-

Di kong kabasol nimo kon mangagot sa kasuko nga magbasa sa listahan sa mga gipaluyohan sa One Cebu:

· Berdugo, anak ug turutot sa martial law sa diktadurang Ferdinand Marcos, nga maoy nanggukod ug nibilanggo sa mga Sugbuanon nga maisugong nakigbisog alang sa demokrasya;

· Anak sa konbiktadong plunderer nga human nilimas sa nasudnong katigayonan karon nagtinguha na sab pagpangilad sa katawhan;

· Artista nga nipili sa ilang kaatbang nga Senate president tungod sa pagtuo nga igo lang gi-check ang ilang attendance; ug

· Laing artista nga nagkinahanglan pa nga mag-memorya og mubo kaayong script sa pagsakay sa sex video scandal nilang Katrina Halili ug Dr. Hayden Kho.

-o0o-

Sa tanan nga mga way utang kabubut-on, ang mga Garcia unta maoy labing uwahi nga makalimot sa kadako sa natabang ni Osmena nila:

· Si Osmena ang nibilin sa Kapitolyo ngadto ni kanhi gobernador karon Kongresista Pablo Garcia ug nituboy ni Winston Garcia pagka presidente ug general manager sa GSIS;

· Si Osmena ang nakatigom og P2 bilyones nga kuwarta sa bangko nga maoy giwara-wara sa mga Garcia pagpasiatab nga ang Sugbo maoy labing adunahang lalawigan, bahala na kon way tambal ang district hospitals; ug

· Si Osmena ang gipasidunggan nga maoy utok sa "Ceboom."

-o0o-

Di tinuod nga ang One Cebu nangita og mga piliunon pagka senador nga nakatabang sa Sugbo. Wa gani sila magsusi kinsa sa mga piliunon ang may klarong programa alang sa Sugbo. Kay kon ang duha ka nahisgutan nga mga lagda ang pasikaran, di gyod unta mawani si Osmena ug ubang Sugbuanon nga senatoriables.

Nahadlok ko nga ang ikatulong lagda nga wa hisguti sa One Cebu mao ray bugtong gipasikaran sa pagpili: Kadto rang mga nagsunudsunod ug nagluhudluhod sa mga Garcia ang giapil sa listahan. Kay ang gipangita sa One Cebu di ang mga piliunon nga may klarong mga plataporma ug prinsipyo. Kon dili ang mga andam nga magyanguyango bisan unsay ipahimo sa mga Garcia—sama sa pagsuruy-suroy ug pagkiat-kiat atubangan sa gipanggutom ug masakiton nga mga molupyo sa kalungsoran. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 29, 2010

2010-03-28T01:12:00.001-07:00

Gilawog sa tirong

Mga turutot ni Gibo Teodoro masaligon nga ang pagbiya sa labing dagkong mga politiko sa Sugbo ug ubang bahin sa nasud makaayo sa ilang kandidato. Kay ang pagbudhi sa ilang mga alyado makakuha sa simpatiya sa mga botante. Ug makapasulbong sa kadaogan ni Teodoro.

Sa di pa motuo sa ilang propaganda, angayng pahinumdoman ang kampo ni Teodoro nga nibalitok siya sa partido sa administrasyon aron pagkabayo sa gamhanan nga makinarya ini. Di aron magpakilimos og kaluoy kon ang gilaoman nga partido maoy mangunay paglawog niya sa tirong. Gawas pa, ang mga botante nga di bar topnotchers samang Gibo di maglisod pagtugkad nga mas makaluluoy ang ilang kahimtang.

-o0o-

Bisan mangiwit pa si Gibo sa adlaw sa piniliay, magpabilin siya nga adunahan, gamhanan, guwapa og asawa, magaling, matalino ug, salamat sa pagtuman sa saad nga himuong disente ang kampanya, mahimo pang itudlo sa gabinete ni bisan kinsa nga modaog sa nag-una niya nga mga kaatbang.

Samtang ang mga botante nga karon ila nang giulug-ulogan nga angayng mobati sa kasubo sa iyang kahimtang maglisod lang gihapon pagkaon og katulo matag adlaw, pagpatungha sa ilang mga bata, pagpatambal sa ilang mga masakiton, pagpalit og sinina ug pagpatukod og pinuy-anan—daghang salamat sa kawatan nga mga alyado ni Gibo nga nakaamgo nga mosamot kainihap ang malipayon nilang mga adlaw kon padayong maglaom sa nanghuy-ab niyang kampanya.

-o0o-

Di tinuod nga gibukubuko si Gibo. Nagsiga ang iyang mga mata sa duwa nga iyang gisudlan. Gisakmit niya ang hingpit nga pagkontrolar sa Lakas-Kampi CMD. Apan wa siyang kapugong sa pagbubo sa labing dakong bahin sa puntil sa partido ngadto sa kampanya ni Pres. Arroyo sa ikaduhang distrito sa Pampanga.

Siya ang napili ni Edu Manzano isip running mate. Kansang labing dakong tampo sa kampanya mao ra ang pagbisto nga wa silay kuwarta. Si Gibo mismo wa motangkil ni Edu sa iyang mga kampanya ni sa iyang TV ads. Wa gani motingog bisan ek na lang si Gibo dihang giinsulto ni Gobernador Gwen Garcia pinaagi sa pagpaluyo ni Loren Legarda.

-o0o-

Unsa may gipaabot ni Gibo? Nga ang iyang pag-alagad sa gabinete ni Arroyo, piniyong ang mga mata sa makalilisang nga kahiwian sa tibuok niyang palibot, igo na nga makakumbinser sa labing mat-an nga politiko sa atong panahon sa pagtahan sa tanan niyang gahom ug katigayonan ug kaugmaon ngadto sa bag-ong sulbong nga politiko nga apurado kaayong mopuli sa iyang lingkoranan?

Si Arroyo ang labing nahibawo nga bitayon gyod siya kon modaog si Noynoy Aquino. O si kanhi presidente Joseph Estrada. Mas makahunghong pa tingaling Manny Villar. Apan di sab hingpit nga makasalig. Kay gitangkugo sang Villar si Erap niadto. Mas makapanagang si Arroyo kon ma-speaker. Kon di man gyong kalusot pagmaniobra paglugway sa iyang gahom. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 28, 2010

2010-03-26T23:56:00.000-07:00

Oplan Tangtang

Kadlawon pa lang dako, nagtapok nang mga polis, mga bombero, mga abogado, texters, mga tinun-an, civic groups, mga magsisibya ug nagpakabana nga mga Sugbuanon sa nagkalainlaing bahin sa Osmena Blvd. sa kinapusoran sa Dakbayan sa Sugbo. Ilang tahas: Pagtangtang sa ilegal nga mga propaganda sa mga politiko gikan sa mga punoan sa kahoy, mga poste sa suga ug kadalanan pagpanalipod sa kinaiyahan pila ka takna sa di pang Earth Hour.

Tulo mi ka pundok: Ang labing dako nga gipangulohan ni IBP Cebu City Pres. Michael Yu nihawan sa downtown area; ang ikaduha nga gipangulohan ni Tisha "Iday Tikay" Ylaya gikan sa Fuente paingon sa Abellana; ug ang ikatulo nga gipangulohan ni RC Dalaguit gikan sa Fuente paingon sa Kapitolyo.

-o0o-

Pipila ra ang illegal campaign materials nga among nakit-an. Kasagaran sa dagkong mga eskina nga maoy labing bantang sa labing daghang botante. Nga mahimong tungod kay gidalidali sa mga piliunon pagtangtang ug ibalik ra inig ka wa namo; o gitinuod gyong Cebu City Mayor Tomas Osmena ang iyang saad nga way tugotan nga mga propaganda gawas sa common poster areas nga gitakda sa Comelec.

Tuod man, wa mi nakit-an nga posters nilang Mayor Osmena ug Bise Mayor Michael Rama. Ni sa ilang mga kaatbang, si Atan Guardo ug kanhi mayor Alvin Garcia. Apan nikatap ang posters sa mga piliunon sa BOPK sama nilang Jun Pe, Cutie del Mar, Alvin Dizon ug Emok Rupinta.

-o0o-

Labing daghan namong natangtang mao ang posters nilang Noynoy Aquino ug Mar Roxas. Nga nalabwan lang sa kadaghan sa posters ni Manny Villar, nga mas lisod kuhaon kay gibutang sa mas taas nga bahin sa poste maong ang mga bombero napugos pagamit sa hagdanan sa ilang firetrucks.

May pipila sab ming natangtang nga ilang Erap Estrada, Jojo Binay, Eddie Villanueva, Risa Hontiveros ug Vendors partylist. Nakugang ang kapolisan pagkakita sa posters ni Tata Negro (Crisostomo Llaguno ang tinuod nga ngan) nga gipasanginlang drug lord nga suod ni Bise Mayor Rama.

-o0o-

Alang sa nagpakabana nga mga pundok nga naglaraw sab pagpasiugda og pagpanangtang sa illegal campaign materials sa ilang tugkaran, mao ang akong ikasugyot nga labing mapuslanon nga mga himan nga angayng andamon: Palita (segun ni Atty. Yu mapalit sa paint section sa department stores sa tag P18 matag usa) ug sand paper nga ikagis, itom ug baga nga garbage bags, kuhit nga igo ang kalig-on pagligwat sa mga bayanan sa posters nga gilansang ug trapo ug tubig nga makapahumok sa gipapilit nga mga papel.

Mas maayo nga magpakuyog sa kapolisan aron may makabadlong sa burukintong mga dumadapig sa mga politiko ug representante sa Comelec nga motino unsay campaign materials nga ilegal ug way proteksiyon sa balaod. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 27, 2010

2010-03-26T02:02:00.001-07:00

Pangandam sa tikas

Mga politiko sa Sugbo nga gikaintapan sa ilang di demokratikanhon nga mga kalihokan sa piniliay nipakatap sa labing sinaligan nila nga mga lider, inay sa kinakusgan nila nga goons, sa nagkalainlaing kabaranggayan. Inay sa naandan nga pagpanghasi ug pagpanghudlat, gihingusgan nila karon ang, palihug panggunit sa imong lingkoranan, voters education campaign.

Nagda silag mga kopya sa 27 ka pulgada nga balota nga gamiton sa Comelec karong Mayo 10. Gitudloan nilang mga botante aron di malipat pagmarka sa ovals sa tungod sa mga ngan sa ilang mga piliunon. Panagana tingali kon di kapangita og paagi pagmaniobra sa automated nga piniliay. Kansang sangpotanan mahibaw-an na sa di pa nila masakmit ug mausab ang mga balota.

-o0o-

Nidason ni sa kasayuran nga akong nahipos gikan sa mga sakop sa media sa Mindanao nga nitambong sa duha ka adlaw nga seminar sa US Embassy labot sa automated nga piniliay nga gipahigayon dinhi sa Sugbo: Ang makapahibung nga pagtidlom pag-ayo sa gidaghanon sa mga insidente sa ARMM nga nahilambigit sa piniliay.

Di ni tungod sa hugot nga seguridad nga gipatuman sa militar ug kapolisan aron paglikay sa duguon nga binaslanay tali sa mga biktima ug sa mga responsable sa masaker sa Maguindanao. Nagduda ang mga sakop sa media nga tungod ni kay nangita pa og mga paagi ang mga politiko unsaon pagtikas ang bag-ong sistema sa piniliay.

-o0o-

Nag-una ang ARMM sa automation. Di lang kausa, ni kaduha, kon dili katulo na gyod makapahigayon og automated nga piniliay—niadtong 1996, 1998 ug 2008. Samtang lahi ang mga makina nga ilang gigamit, ang abunda nilang kasinatian makatabang nato pagpangandam sa PCOS machines sa Mayo 10—nga una pa nato, apan ika-upat na nila.

Nagkauyon ang mga sakop sa media nga ni-cover sa ARMM nga ang automation nakaiban sa kahigayonan pagpanikas. Apan nipasidaan sab sila nga ang mga makina di makabadlong sa daan ug bag-o nga mga maniobra.

-o0o-

Niang pipila ka na-dokumento nila nga mga insidente sa pagpanikas sa ARMM:

· Mga sakop sa board of election inspectors (BEIs) gipanghudlat aron mosugot na lang nga pipila ra ka mga tawo ang nagbalikbalik pagbotar;

· Gipanuburnohan ang IT technicians pagmaniobra sa mga makina nga way kasayuran ang BEIs ug watchers;

· Mga botante gipakuyogan og mga lider nga nikupot sa ilang kamot ug maoy nagbuot unsay mga ngan sa mga piliunon nga gituslok;

· Tiningob nga pagpanghakot sa mga botante gikan sa lagyo nga mga lalawigan, apil nang mga menor de edad, ngadto sa mga presinto nga way bisan usa nga nakaila nila;

· Pagdili sa ilang mga kaatbang pagbutang og bisan unsang propaganda materials; ug

Makalilisang nga pagpabaha sa kuwarta pagbayad og labing menos P1,500 matag botante. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 26, 2010

2010-03-24T20:07:00.001-07:00

Gaba ni Gibo

Gibiyaan ni Gibo Teodoro ang NPC, nga maoy sukaranan sa iyang pamolitika, tungod sa mas dako ug gamhanan nga makinarya sa Lakas-Kampi CMD. Nga gikasakit pag-ayo sa iyang uyoan nga si Danding Cojuangco. Nga ang asawa, igsuon ug anak ni Danding nipahibawo sa tanang ganahan nga maminaw nga si Noynoy Aquino ang ilang paluyohan. O si bisan kinsa basta di lang si Gibo.

Labihan gyong biliba ni Gibo sa partido sa administrasyon nga nagdumili siya pagbiya ni Pres. Arroyo tungod sa iyang kamapasalamaton sa kahigayonan pag-alagad sa gabinete. Apan sayon ra alang niya ang pagtalikod sa iyang uyoan ug partido nga nitabang pagsugod sa iyang karera.

-o0o-

Apan unsay nahitabo sa pagsalikway sa iyang gigikanan ug pagbutang ni Gibo sa tanan niyang itlog sa pugaran sa Lakas-Kampi CMD? Ang kamingaw sa iyang kampanya kalabwan lang sa mas limitado nga kampanya sa iyang mga karibal nga way klarong makinarya.

Makapangangkon si Gibo nga ang iyang kampanya maoy labing disente. Wa siya magsalig sa mga artista, sukwahi nilang Noynoy ug Manny Villar. Wa siya manginsulto ni mangaway, sukwahi nilang Erap ug Dick Gordon. Ug nga lab-as siyang sablig sa tubig kay mao ray piliunon sa administrasyon nga wa magwaldas og kuwarta. Apan hain na man ang labing lig-on nga makinarya nga iyang giapas?

-o0o-

Hain na man ang iyang galing ug talino? Nganong morag siya na man lay wa mahibawo nga ang iyang gipasibantog ug sinaligan nga mga alyado sa nagkalainlaing bahin sa nasud hagbay rang nibiya? Sa Sugbo, ang mga kongresista ug mga mayor nga niulug-ulog niya tua nang Villar. Sa Bohol, ang pangu mismo sa Lakas-Kampi CMD, Gobernador Erico Aumentado, gipasanginlan nga orange nay kinaon.

Sa papel, si Gibo ang labing gamhanan og organisasyon. Apan nganong wa man silay kuwarta, suma si Edu Manzano ug Bong Revilla? Nganong sa YouTube ra man kutob ang ilang ads? Nganong na-syut man siya sa buyot?

-o0o-

Si Gibo di maayong tinun-an sa kasaysayan. Wa siyang kabantay (1) giunsa pagbukubuko sa mga kongresista si Monching Mitra niadtong 1992; ug (2) giunsa pagsalikway sa mga botante ang mga kongresista ug lokal nga mga opisyal ni Jose de Venecia niadtong 1998.

May sukaranan ang pagduda sa pangangkon ni Gibo nga siyay labing maayo ug utokan. Wa siyang kabantay sa sibaw nga mga pasangil sa kahiwian batok sa iyang politikanhong mga agawon. Way kalainan sa kabayo sa Sanciangko nga nag-antipara og bika nga tumoy ra sa simod ang makit-an. Maong labaw nang wa kabantay—sa laing pagkasulti, mirisi, pekat ug gigabaan—nga ang iyang mga gisipsipan mao ra sab ang nangunay ug way kukaikog ug naglumbaanay nga nitampok sa iyang di kaayo makaluluoy nga bukubuko. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 25, 2010

2010-03-24T03:25:00.001-07:00

World class lusot

Pagsugod sa mga sakop sa Cebu Provincial Board pagsusi sa pagpalit sa Kapitolyo sa luna sa Pamilyang Balili nga naa pa ilawom sa dagat sa Tinaan, Dakbayan sa Naga sa habagatang Sugbo, labihang pangayo og pasaylo ni Board Member Victor Maambong sa dako nilang atraso sa Sugbuanon nga mga magbubuhis.

Niadtong higayona, nipahibawo si Maambong nga ang imbestigasyon himuon sa committee of the whole. Sa ato pa, sila ra sab ang nangimbestigar sa ilang kaugalingon. Kay sila mang tanan ang imbestigahunon, nisugyot si Maambong nga magtagsa-tagsa sila pagpasabot nganong ilang gipalusot ang kuwestiyonable nga transaksiyon. Matod niya pipila nila mapasakaan gyod og kasong kriminal; samtang ang mayoriya mag-atubang og mga kasong administratiba tungod sa pagpabaya.

-o0o-

Kapin sa unom ka buwan human sa kumpisal ni Maambong, nilikoy na silang tanan. Ang pasiunang report sa komitiba nga nagduma sa imbestigasyon niabsuwelto na sa tanang hingtungdan—gikan ni Gobernador Gwen Garcia ngadto sa tanang board members—nga ilang gideklarar nga pulos way kasayuran nga ang labing dakong bahin sa yuta nga ilang napalit ilegal nga fish pond, pagatpatan ug dagat.

Gilaw-ayan kaha nga sila ra say nag-absuwelto sa ilang kaugalingon, ang kaubanan ni Maambong nagpasalipod nang daan nganong di sila morekomendar sa pagpasaka og bisan unsang kaso: Kay in aid of legislation rang ilang imbestigasyon; gawas nga way nipasaka og reklamo mahitungod sa transaksiyon.

-o0o-

Wa man diay kahay nakahunahuna pagreklamo ngadto nila, bisan sa sibaw nga reklamo sa nagpakabana nga Sugbuanon, nganong nangimbestigar pa man ang board members? Nahadlok ko nga napawong ang ilang kadasig pagpangimbestigar dihang inanay nang nabantang nga sila ra say nagpalusot sa transaksiyon.

Nahadlok ko nga ang kataphaw sa sangpotanan sa imbestigasyon sa provincial board malabwan lang sa buwag nga imbestigasyon nga gipasiugdahan sa buhatan ni Gobernador Garcia. Kana kon may nahibilin pa sa ilang galamhan nga gamayng kaikog pagpahibawo unsay gidangatan sa pakisusi nga tunga sa tuig nga giatangan sa mga magbubuhis.

-o0o-

May bug-at hinuon nga krus nga pas-anon ang Kapitolyo sa ilang pag-atubang sa umaabot nga Semana Santa: Bisan unsa pay ilang depensa ug bisan unsa pa kataas sa ilang dupa, ang kinadak-ang bahin sa luna sa mga Balili nga ilang gibayran og dul-an sa P100 milyones sa siningtan sa mga Sugbuanon naa pa gihapon ilawom sa dagat nga, ubos sa balaod di mahimong mabaligya ni mapalit.

Mao nga bisan unsa kasalikwaot, kabastos ug kadakong insulto ngadto sa mabuot nga katawhan, mangugat ang kadagkoan sa Kapitolyo nga ang transaksiyon wa makapaalkanse—hinunoa, makahatag og haom nga tam-okanan sa mga abo sa uling gikan sa mga planta sa kuryente ug world class nga lusot alang nilang Garcia, Maambong ug kaubanan nga nagdanghag lang paggasto sa dakong kuwarta nga di ila. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 24, 2010

2010-03-23T01:46:00.001-07:00

Kinaiyahan ang Sinugdanan

Tulo ka mahinungdanon nga kalihokan ang ipahigayon karong Sabado, Marso 27: Ang labing dako mao ang kalibotanon nga pagtimaan sa Earth Hour; ang Kapamilya Local Job Fair uban sa Kagamhanan sa Dakbayan sa Sugbo; ug ang Kapamilya Blood Donation Campaign uban sa Chong Hua Hospital.

Ang Earth Hour pasiunhan sa nagkalainlaing kalihokan sa tibuok adlaw. Gani, ang Aboitiz Group of Companies magpasiugda og upat ka adlaw nga kalihokan nga magsugod karong adlawa sa Persimmon Plus sa Mabolo hangtod sa pagpamawong sa suga sa alas-8:30 sa Sabado sa gabii. Maglakip sa eco-bazaar sa organic products ug seminars pagpalambo sa kalikopan.

-o0o-

Ang DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu magpasiugda sab og "Kinaiyahan ang Sinugdanan." Sugod sa alas-5:30 sa buntag karong Sabado ang gatosan ka nagpakabana nga mga Sugbuanon manangtang sa ilegal nga campaign materials nga gilansang sa mga punoan sa kahoy ug gipapilit sa mga poste sa suga sa kinatibuk-ang langyab sa Osmena Blvd. gikan sa Kapitolyo paingon sa downtown area.

Dayon manglakaw sila paingon sa Abellana National School diin ipahigayon ang automated voting kinsa sa presidentiables ug vice presidentiables ang labing takos nga manalipod sa kinaiyahan ug ang pagpanubag sa kadagkoan sa Comelec ug Smartmatic sa mga pangutana sa automation. Ang labing makahuloganong bahin sa kalihokan makita sa buhi nga pagsibya sa Halad sa Kapamilya sa ABS-CBN Channel 3 gikan sa alas-7 hangtod sa alas-7:30 sa buntag.

-o0o-

Mosunod dayon sa samang venue ang Kapamilya Local Job Fair nga dumalahon nilang Fidel Magno ug kaubanan sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP). Kaliboan ka kahigayonan sa trabaho sa mosalmot nga mga kompaniya sa Dakbayan ug Lalawigan sa Sugbo ang maaplayan sa kaliboan ka mga aplikante.

Matod ni Magno dunay daghang trabaho nga kaaplayan bisan ang mga gradwado sa high school ug ang mga wa makatapos sa kolehiyo. Gitambagan niyang daan ang mga aplikante sa pag-andam og daghang kopya sa ilang mga dokumento. Kay tugotan silang makaaplay sa labing daghang employers kansang panginahanglan motakdo sa ilang qualifications.

-o0o-

Tibuok adlaw karong Sabado ipahigayon sab ang Kapamilya Blood Donation Campaign sa Chong Hua main lobby. Nanghinaot mi nga di magmakauli ang mga Sugbuanon sa paghatag sa gasa sa kinabuhi. Matod ni Dr. Eric Lasala, tagduma sa laboratory services sa Chong Hua, nasagunson ang ilang kalihokan tungod sa kadako sa kanihit sa dugo sa Sugbo.

Gikan sa pagpanalipod sa kinaiyahan ug pagpalambo sa pangandam sa umaabot nga piniliay, ngadto sa pagtanyag og bag-ong kahigayonan sa panginabuhi ug sa pagluwas sa mga kinabuhi sa mga biktima sa katalagman ug tandugon nga mga balatian, hinaot nga makakita ka og higayon sa pagpakabana ug pagsalmot sa nagkalainlaing kalihokan karong Sabado. Magkita ta ug daghang salamat daan, Kapamilya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 23, 2010

2010-03-22T02:08:00.001-07:00

Mas sayon sa manumano

Tugoti nga mosukwahi ko sa mga pasidaan nga mas lisod ang pagbotar sa labing unang nasudnon nga automated nga piniliay karong Mayo 10 kay sa nangagi nga manumano nga mga piniliay. Sa ubos nakong tan-aw, mas sayon hinuon alang sa kinabag-an sa mga botante ang pagpili sa mosunod nga mga tagduma sa lokal ug nasudnong kagamhanan.

Di ko molalis ni Tomas Africa, kanhi administrador sa National Statistics Office (NSO), nga moabot og unom ka milyon ka mga botante ang "functional illiterate" nga maglisod pagsuwat, pagbasa ug pag-ihap. Apan wa tingali ko mag-inusara sa pagtuo nga mas sayon ang pag-marka sa mga lingin tungod sa mga ngan kay sa pagsuwat sa mga ngan sa ilang mga napilian.

-o0o-

Nahadlok ko nga si Africa, nga mao karoy pangu sa Compact for Peaceful and Democratic Elections (Compact), ang wa mahibawo sa tinuoray nga mahitabo atol sa adlaw sa piniliay: Magpabilin nga manumano ang pagbotar; ug mahitabo lang ang automation sa iskutenyo ug sa transmission sa sangpotanan sa piniliay.

Maayo tingali nga pahibaw-on si Africa nga, sukwahi sa iyang kahadlok nga mas komplikado ang automation, ang mga botante di kinahanglan nga motulpok og bisan unsang button sa PCOS machines. Ni mohatag og password o PIN. Di gani sila kinahanglan nga mohikap. Ang bugtong nilang kalambigitan mao ang paglawog sa balota sa makina.

-o0o-

Mas lig-on ang sukaranan sa kahadlok ni Jun Lozada, star witness sa NBN-ZTE scandal nga sakop sa Compact, nga way kuptan ang botante nga kalig-onan nga nadawat ug naihap ang iyang boto. Matod ni Lozada way electronic acknowledgment ang PCOS, sukwahi sa ATMs ug bisan sa lotto machines.

Apan angay sab nga pahinumdoman si Lozada nga wa say resibo nga madawat ang botante sa manumano nga piniliay. Ang konsuylo lang mao nga bisan sa automation, sama sa manumano nga piniliay, magpabilin ang mga balota. Nga mahimong iphon pagbalik kon duna gyoy pagduda sa kaligdong sa piniliay.

-o0o-

Duna pa gyod koy mas maayong balita alang ni Lozada. Ang hard copy sa mga balota, gawas nga di tukbon ni gision sa PCOS machines, himoan pa gyod og digital copy sa duha ka luyo. Nga mahimong laing tamdanan pagsusi may sukaranan ba ang mga pasangil nga gimaniobra ang piniliay.

Way makakuwestiyon sa katarung nilang Africa ug Lozada. Ni sa kamaayo sa ilang katuyoan pagpadayag sa ilang pagduda sa automated nga piniliay. Apan nahadlok ko nga, sama sa ubang nanaway sa Comelec, wa sila magtagad pagsusi sa sistema nga ila nang gitunglo. Nga batakan nilang obligasyon kon gusto sila nga motampo sa mga paningkamot ug pangandam sa tanang nagpakabana nga mga hut-ong sa katilingban pagtino nga ang piniliay mopatigbabaw sa tinuoray nga kabubut-on sa katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 22, 2010

2010-03-21T02:04:00.001-07:00

Ungo sa tubig

Di sila rang Cebu City Mayor Tomas Osmena ug Andrew Gotianun Jr., presidente sa Filinvest, ang nituo sa gitawag nga mga "ungo sa tubig." Ang bantogang si Albert Einstein, kinsa bilib sa kasayuran gikan sa di matino ni kasarangang mga paagi (intuition), kumbinsido nga ang "dowser" nakabatyag sa reaksiyon sa nervous system sa mga puwersa nga wa pa mahibaw-i karon.

Labing unang natala nga ebidensiya mao ang kinulit nga hulagway sa bungbong sa langob sa Tassili nAjjer sa Sahara niadtong 6,000 sa wa pa si Kristo nga nagpakita sa mga tawong nagsunod sa mga "dowsers" nga nangita og tubig. Natala sang gigamit ni sa mga taga Ehipto niadtong 3,000 B.C. ug sa mga taga Israel human nakaikyas sa Ehipto niadtong 2,000 B.C.

-o0o-

Ang mga nipalambo sa kalibotanong kalihokan sa "dowsing" o "divining" nikutlo og duha ka linya sa Bibliya pagmatuod nga nangita og tubig si Moses ginamit ang iyang sungkod: "Imong bunalan ang bato, ug dunay moggawas nga tubig gikan ini, nga ang katawhan makainom (Exodus 17:5 6);" ug "Kupti ang sanga...ug pakigsultii ang bato...ug mohatag ni nimo og tubig (Numbers 20:9 11)."

Laing mga bantogan nga gitumbok nga nituo sa katakos sa "dowsers" naglakip nilang Leonardo De Vinci, Robert Boyle (ang giila nga amahan sa bag-ong chemistry), Charles Richet (mananaog sa Nobel Prize sa medisina niadtong 1913), Heneral Rommel sa German Army ug Heneral George Patton sa Estados Unidos. Kinsa gikataho nga nagpalupad og tibuok punoan sa kahoy nga willow sa Morocco aron maggamit ang mga sanga pagpangita og mga tinubdan sa tubig nga ikapuli sa mga atabay nga gibombahan sa mga Aleman.

-o0o-

Apan ang daghang pagtuon sa "dowsing" o "divining" napakyas pagpangita og ebidensiya sa katakos pagpangita og tubig:

· Niadtong 1948 gisuwayan ang 58 ka "dowsers" apan ang ilang katakos way kalainan sa tag-an-tag-an;

· Laing pagtuon niadtong 1979 napakyas pagmatuod nga makatultol sila sa mga tinubdan sa tubig;

· Labing dakong pagtuon gihimo sa Munich, Germany niadtong 1987-1988 nilang Hans-Dieter Betz ug ubang siyentipiko nagpakita nga sa 43 ka "dowsers" unom ang may talagsaong katakos pagtultol og tubig;

· Laing pagtuon sa Kassel, Germany naglambigit og 30 ka "dowsers" nakakaplag nga way bisan usa nga makamao.

-o0o-

Mahimong ang 80 anyos nga si Soledad "Choleng" Legaspi apil sa pipila lang ka "dowsers" nga makatultol sa mga tinubdan sa tubig. Way makalalis nilang Osmena ug Gotianun paggasto sa ilang kuwarta pagsuhol ni Legaspi kansang pangayo gikatahong moabot og P10,000 matag adlaw.

Apan mas makaayo alang sa tanang hingtungdan, labi na sa umaabot nga kaliwatang Sugbuanon, ang mas napamatud-an nga pagpalambo sa mga tinubdan sa tubig. Sama sa pagpanalipod sa atong watershed areas. Inay pasudlan sa mga higala sa mayor. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for March 21, 2010

2010-03-19T21:26:00.001-07:00

Tunglo sa kagutom

Duna nay kinatibuk-an nga 94 milyones ka Pilipino karong tuiga. Mao nay banabana sa National Statistics Office (NSO) samtang nangandam sila sa paglusad og bag-ong nasudnong census sugod karong Mayo. Segun sa United Nations, 30.5 milyones sa atong mga bata nga lima ka tuig paubos kuwang sa timbang. Nga ang labing dakong hinungdan mao ang kagutom.

Segun ni Asian Development Bank (ADB) Managing Director General Rajat Nag ang matag gutom nga bata, nga aron mas mabantang iyang ginganlan og "Esperanza," haw-ang ang tiyan ug aslom ang damgo sa iyang pagkatug sa kasagaran sa 1,825 ka gabii sa linghod niyang kinabuhi.

-o0o-

Kon di maluwas si Esperanza gikan sa kagutom, mahimong di siya makatubo og tarung. Nga maoy labing gamay nga suliran nga iyang sagubangon. Ang kahuyang sa panglawas makahimo niya nga mas sayon nga biktima sa mga sakit nga mahimong mosangpot sa sayo niya nga kamatayon.

Kon makasugakod si Esperanza sa labihang kagutom, hinay ang paglambo sa iyang pangutok. Mas maglisod siya sa pagkat-on og mga katakos ug kasayuran. Nga gikinahanglan sa iyang pagpangita og pagkaon pag-eskuyla, pagpanginabuhi ug pagtukod og pamilya. Ug ang pagluwas ni Esperanza mahimong uwahi na. Kay ang daotang mga epekto sa malnutrisyon mabakwi lang sa unang duha ka tuig.

-o0o-

Si Esperanza sama natong tanan. Nagginhawa siya sa samang molecules, gikan sa labing unang buhi nga cell nga nagsugod 40 milyones ka siglo ang nilabay, nga gihanggap karon nilang Henry Sy, Pres. Arroyo ug Manny Villar. Pulos ta naghupot og usa ka quadrillion (may 15 ka zero) ka cells.

Sud sa atong lawas nahitabo ang managsamang proseso nga gihulagway sa environmentalist nga si Paul Hawken: Ang matag tawhanong cell dunay 400 ka bilyon ka molecules nga naghimo og minilyon ka kalihokan tali sa trinilyon ka atoms. Sa usa ka pamilok, makahimo ang atong lawas og usa ka septillion (may 24 ka zero) ka kalihokan, ka-napu pil-on ang gidaghanon sa tanang bituon sa kalangitan.

-o0o-

Kon wa pa mong kabantay, ang kinabuhi nagmugna sa kahimtang nga labing haom sa atong pagpakabuhi. Ang labing dakong milagro sa atong pagpakabuhi matag adlaw maoy nakahimo nga mas dakong eskandalo sa masulub-ong kahimtang ni Esperanza ug sa ubang gipanggutom nga mga bata. Ug ang pagluwas nila nahimo nga mas dako mas dinalian nato nga responsibilidad.

Natong tanan: Di lang sa labing adunahang molupyo sa Pilipinas nga si Sy; di lang sa labing gamhanan nga molupyo nga si Arroyo; ug di lang sa nangangkon nga maoy labing kamao nga motapos sa katimawa nga si Villar. Sukad sa imong pagbasa ini, labing menos 30 na ang nangamatay sa gutom. Pasagdan ba nato nga duna pay laing Esperanza nga makabsan sa paglaom? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com